London Stadium

Historia i budowa

London Stadium powstał jako główny stadion igrzysk olimpijskich i paraolimpijskich Londyn 2012. Budowę obiektu w Queen Elizabeth Olympic Park w Stratford rozpoczęto w maju 2008 roku, a zakończono w marcu 2011 roku. Stadion został zaprojektowany z myślą o dużej imprezie olimpijskiej, ale także o późniejszym wykorzystaniu po igrzyskach.

Pierwotnie obiekt funkcjonował jako Olympic Stadium. Pierwsze publiczne wydarzenie odbyło się w marcu 2012 roku, a latem tego samego roku stadion był główną areną igrzysk: gościł ceremonie otwarcia i zamknięcia, konkurencje lekkoatletyczne oraz wydarzenia paraolimpijskie. W czasie igrzysk pojemność stadionu wynosiła około 80 tysięcy widzów.

Po igrzyskach stadion przeszedł wieloetapową transformację. Założenie legacy polegało na tym, że obiekt nie miał stać się wyłącznie pomnikiem igrzysk, lecz miał działać jako wielofunkcyjna arena. Zachowano bieżnię lekkoatletyczną, a jednocześnie przebudowano stadion tak, aby mógł służyć piłce nożnej, koncertom, rugby, baseballowi i wydarzeniom masowym.

W marcu 2013 roku West Ham United otrzymał 99-letnią koncesję na korzystanie ze stadionu jako głównego obiektu domowego. Klub przeniósł się tam latem 2016 roku po opuszczeniu Boleyn Ground. Pierwszym meczem West Hamu na nowym stadionie było zwycięstwo 3:0 nad NK Domžale w eliminacjach Ligi Europy 4 sierpnia 2016 roku.

Obiekt po transformacji przyjął nazwę London Stadium. Na dzień 2026-07-08 strategiczna odpowiedzialność za stadion znajduje się w strukturze Greater London Authority Holdings Limited, a E20 Stadium LLP zostało przemianowane na London Stadium LLP. Za bieżące zarządzanie operacyjne odpowiada London Stadium 185.

Architektura

London Stadium został zaprojektowany jako stadion elastyczny. Wersja olimpijska miała dużą pojemność, lekkoatletyczny układ i elementy zaprojektowane z myślą o możliwej zmianie funkcji po igrzyskach. Ta tymczasowość była częścią koncepcji: stadion miał obsłużyć globalną imprezę, a później zostać dostosowany do długoterminowego użytkowania.

Po transformacji kluczową cechą obiektu stała się możliwość zmiany konfiguracji. Niższy poziom trybun może być przestawiany, aby w trybie piłkarskim przybliżyć widzów do boiska, a w konfiguracji lekkoatletycznej lub koncertowej odsłonić przestrzeń potrzebną dla bieżni, sceny albo płyty wydarzenia.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem po przebudowie jest bardzo duży dach wspornikowy. Oficjalny serwis stadionu opisuje go jako najdłuższy dach wspornikowy na świecie. Populous wskazuje, że nowy dach przykrywa wszystkie miejsca i został zaprojektowany także z myślą o poprawie akustyki oraz skupieniu dźwięku w stronę boiska.

W projekcie transformacji zachowano część olimpijnej tożsamości obiektu. Charakterystyczne trójkątne maszty oświetleniowe, które w czasie igrzysk znajdowały się nad dawnym dachem, zostały odwrócone i zawieszone pod nowym, większym dachem. To sprawia, że stadion nie utracił całkowicie wizualnego związku z igrzyskami 2012.

Aktualna pojemność stadionu w trybie piłkarskim wynosi 62 500 miejsc. Przy koncertach, gdy wykorzystywana jest płyta i dopuszczony jest swobodny przepływ między boiskiem a niższym poziomem, stadion może przyjąć około 80 tysięcy osób. Dlatego pojemność należy zawsze odnosić do konfiguracji wydarzenia.

Atmosfera i kibice

Atmosfera London Stadium różni się od atmosfery klasycznych stadionów klubowych. Obiekt nie powstał jako dom West Hamu, lecz jako arena olimpijska, dlatego kibice musieli stopniowo oswoić miejsce po przeprowadzce z Boleyn Ground. Ta zmiana była jednym z najważniejszych momentów w historii współczesnego West Ham United.

Boleyn Ground był stadionem ciasnym, osadzonym w dzielnicowej tożsamości Upton Park. London Stadium jest większy, bardziej otwarty i wielofunkcyjny. To oznacza inne doświadczenie meczu: szersze dojścia, większą skalę wydarzenia, ale także większy dystans między częścią widowni a boiskiem, wynikający z zachowanej funkcji lekkoatletycznej.

Klub próbował przenieść część tożsamości na nowy obiekt przez nazwy trybun i elementy klubowej pamięci. Stands zostały nazwane między innymi na cześć Bobby’ego Moore’a i Trevora Brookinga, a East Stand został w 2019 roku przemianowany na Billy Bonds Stand. W ten sposób stadion zyskał wyraźniejsze związki z historią West Hamu.

Najgłośniejsze mecze West Hamu na London Stadium zwykle wiążą się z europejskimi wieczorami, derbami londyńskimi i spotkaniami o dużą stawkę. Szczególne znaczenie dla kibiców miały mecze w europejskich pucharach w sezonach 2021/22 i 2022/23, kiedy stadion stał się sceną awansu klubu do późniejszych faz rozgrywek.

London Stadium ma też drugą, olimpijno-lekkoatletyczną warstwę atmosfery. Dla wielu widzów stadion pozostaje miejscem pamięci o Londynie 2012, „Super Saturday” oraz mistrzostwach świata w lekkoatletyce 2017. To sprawia, że jego klimat nie jest wyłącznie klubowy, ale miejski, reprezentacyjny i wydarzeniowy.

Wielkie mecze i wydarzenia

Najważniejszym wydarzeniem w pierwotnej historii stadionu były igrzyska olimpijskie Londyn 2012. 27 lipca 2012 roku Olympic Stadium gościł ceremonię otwarcia, a później najważniejsze konkurencje lekkoatletyczne. W czasie igrzysk stadion przyjmował około 80 tysięcy widzów i był centralną sceną całej imprezy.

Jednym z najbardziej pamiętnych dni stadionu był 4 sierpnia 2012 roku, znany w brytyjskim sporcie jako „Super Saturday”. Jessica Ennis, Greg Rutherford i Mo Farah zdobyli wtedy złote medale dla Wielkiej Brytanii w krótkim odstępie czasu, a stadion stał się jednym z symboli sukcesu gospodarzy igrzysk.

W 2015 roku stadion był jedną z aren Rugby World Cup. To potwierdziło jego funkcję jako stadionu wielosportowego, zdolnego do obsługi wydarzeń innych niż piłka nożna i lekkoatletyka. W kolejnych latach stadion gościł także rugby union, rugby league i inne imprezy sportowe.

Pierwszym meczem West Hamu na stadionie było spotkanie z NK Domžale 4 sierpnia 2016 roku w eliminacjach Ligi Europy. West Ham wygrał 3:0. Pierwszy mecz Premier League na London Stadium odbył się 21 sierpnia 2016 roku, gdy West Ham pokonał AFC Bournemouth 1:0 przy frekwencji 56 977 widzów.

W 2017 roku stadion gościł mistrzostwa świata w lekkoatletyce oraz mistrzostwa świata w paraatletyce. Był to ważny test olimpijnego dziedzictwa: obiekt, już używany przez klub piłkarski, wrócił do funkcji wielkiej areny lekkoatletycznej.

W 2019 roku London Stadium przeszedł kolejną nietypową transformację, stając się areną pierwszych meczów sezonu zasadniczego MLB rozegranych w Europie. New York Yankees i Boston Red Sox zagrali w London Series, co pokazało skalę elastyczności obiektu.

Rekordy frekwencji

Najwyższa podstawowa pojemność stadionu podczas igrzysk Londyn 2012 wynosiła około 80 tysięcy widzów. Taką liczbę wskazują źródła olimpijskie i stadionowe dla głównej konfiguracji Olympic Stadium. W tej konfiguracji odbywały się ceremonie oraz najważniejsze sesje lekkoatletyczne.

W trybie piłkarskim aktualna potwierdzona pojemność London Stadium wynosi 62 500 miejsc. Premier League wskazuje także historyczny rekord ligowy z okresu wcześniejszej pojemności: 59 946 widzów na meczu West Ham United – Arsenal rozegranym 12 stycznia 2019 roku. Po późniejszym zwiększeniu pojemności klub zaczął obsługiwać mecze przy limicie 62 500.

W historii West Ham United najwyższa domowa frekwencja klubowa nie pochodzi z London Stadium. Klubowy rekord historyczny należy do wcześniejszych czasów i innego obiektu, dlatego w profilu stadionu należy odróżniać rekordy West Hamu jako klubu od rekordów samego London Stadium.

Przy koncertach stadion może przyjąć około 80 tysięcy widzów. Oficjalny serwis stadionu wskazuje także, że koncert The Weeknd w lipcu 2023 roku przyciągnął ponad 150 tysięcy osób w ciągu dwóch wieczorów, ustanawiając rekord najwyższej frekwencji dla wydarzenia dwudniowego na stadionie. Nie jest to jednak rekord piłkarski, dlatego należy go traktować jako rekord eventowy.

Przebudowy

Pierwszą i najważniejszą przebudową była transformacja po igrzyskach 2012. Olympic Stadium został przekształcony w London Stadium: zachowano funkcję lekkoatletyczną, ale dodano rozwiązania potrzebne dla piłki nożnej, koncertów i wydarzeń komercyjnych. Była to jedna z najbardziej złożonych konwersji stadionowych po igrzyskach olimpijskich.

Prace obejmowały między innymi nowy dach, ruchome lub rekonfigurowalne trybuny dolnego poziomu, nowe strefy hospitality, nowe wejścia, zaplecze gastronomiczne, toalety, sklep klubowy i elementy identyfikacji West Hamu. Zmiany miały umożliwić stadionowi pracę przez cały rok, a nie tylko podczas pojedynczej wielkiej imprezy.

W 2016 roku West Ham United rozpoczął grę na stadionie. W kolejnych latach trwały korekty konfiguracji meczowej, widowni, oznakowania, sektorów i obsługi kibiców. Stadion był dostosowywany do potrzeb klubu, zachowując jednocześnie funkcję narodowego centrum wybranych zawodów lekkoatletycznych.

W 2019 roku zwiększono dopuszczalną pojemność meczową do 60 tysięcy. W 2021 roku zatwierdzono kolejny wzrost do 62 500 miejsc dla meczów West Hamu, a zmiana została wdrożona od sezonu 2022/23. Oficjalny serwis stadionu wskazuje, że w trybie piłkarskim obiekt działa obecnie z pojemnością 62 500 miejsc.

W 2025 roku zmieniła się struktura odpowiedzialności właścicielskiej i strategicznej. London Legacy Development Corporation wycofała się z partnerstwa, a odpowiedzialność przeszła do Greater London Authority Holdings Limited. E20 Stadium LLP zostało przemianowane na London Stadium LLP. To nie była przebudowa architektoniczna, ale ważna zmiana w zarządzaniu obiektem.