Goodison Park

Historia i budowa

Goodison Park powstał po rozstaniu Evertonu z Anfield. Everton grał na Anfield w latach 80. XIX wieku, ale spór organizacyjny i finansowy doprowadził do przeprowadzki klubu na nowy teren w Walton. W ten sposób Goodison Park stał się bezpośrednim skutkiem decyzji, która pośrednio doprowadziła także do powstania Liverpool FC.

Stadion oficjalnie otwarto 24 sierpnia 1892 roku. Pierwszym wydarzeniem nie był mecz ligowy, lecz uroczystość z pokazami sportowymi i programem rozrywkowym. Pierwszy mecz piłkarski rozegrano 2 września 1892 roku, gdy Everton pokonał Bolton Wanderers 4:2 w spotkaniu towarzyskim. Dzień później odbył się pierwszy mecz ligowy na stadionie: Everton zremisował 2:2 z Nottingham Forest.

Goodison Park szybko stał się jednym z najważniejszych stadionów w Anglii. Był budowany jako nowoczesny obiekt piłkarski z trybunami i zapleczem, a nie jako zaadaptowane boisko. W źródłach klubowych i historycznych często pojawia się określenie, że był pierwszym purpose-built football ground w Anglii, czyli stadionem tworzonym specjalnie dla futbolu.

Przez 133 lata Goodison Park był domem męskiej drużyny Evertonu. Klub rozegrał tu większość swojej historii ligowej, derbowej i pucharowej. Stadion gościł również mecze reprezentacyjne, finały i półfinały FA Cup, spotkania mistrzostw świata 1966 oraz ważne mecze europejskie.

W 2025 roku męska drużyna Evertonu przeniosła się do Hill Dickinson Stadium na Bramley-Moore Dock. Pierwotne plany zakładały przebudowę lub przekształcenie terenu Goodison w ramach projektu legacy, ale po przeglądzie przeprowadzonym przez nowych właścicieli klub zdecydował, że stadion zostanie zachowany jako stały dom Everton Women od sezonu 2025/26.

Zmiana funkcji nie zakończyła historii stadionu, lecz otworzyła nowy rozdział. Goodison Park przestał być codziennym domem męskiej drużyny, ale pozostał aktywnym stadionem piłkarskim i jednym z najważniejszych symboli Evertonu oraz dzielnicy Walton.

Architektura

Goodison Park ma tradycyjny, czterotrybunowy układ angielskiego stadionu. Główne części obiektu to Goodison Road Stand, Bullens Road Stand, Howard Kendall Gwladys Street End oraz Park End. Każda z nich powstawała lub była przebudowywana w innym czasie, dlatego stadion nie ma jednolitej, współczesnej bryły.

Charakterystyczną cechą Goodison jest bliskość trybun do boiska. Stadion był osadzony w zwartej zabudowie Walton, co wzmacniało intensywność dnia meczowego, ale ograniczało możliwości dalszej rozbudowy. To jeden z powodów, dla których męska drużyna Evertonu ostatecznie przeniosła się do nowego stadionu na nabrzeżu.

Historyczne trybuny Goodison nosiły ślady wielu epok stadionowej architektury: od rozwiązań z czasów tarasów stojących, przez konstrukcje związane z Archibaldem Leitchem, po przebudowy wymuszone bezpieczeństwem i przejściem na stadiony w pełni siedzące. Obiekt miał przez to warstwowy charakter, odmienny od nowych aren budowanych jednorazowo według jednej koncepcji.

Przed przejściem na funkcję stadionu Everton Women źródła podawały pojemność około 39,4–39,6 tysiąca miejsc. Po 2025 roku klub i media informowały, że część konfiguracji zostanie dostosowana do potrzeb kobiecej drużyny, a pojemność może być ograniczana przez zamykanie wybranych górnych sektorów, branding i przebudowę doświadczenia meczowego. Z tego powodu dokładna aktualna pojemność operacyjna nie została wpisana do pola meta.

Goodison Park wyróżnia się także elementami pamięci i symboliki: nazwą „The Grand Old Lady”, zabytkową aurą trybun, bliskością Stanley Park, sąsiedztwem Anfield oraz miejscami związanymi z kibicowską pamięcią Evertonu. W nowej roli stadionu te elementy nie zniknęły, lecz zostały wpisane w narrację Everton Women.

Atmosfera i kibice

Atmosfera Goodison Park przez dekady wynikała z połączenia ciasnej zabudowy, bliskości boiska i wielopokoleniowej lojalności kibiców Evertonu. Stadion był częścią dzielnicy Walton, a nie wyizolowaną areną poza miastem. W dni meczowe ruch kibiców łączył Goodison Road, Walton Lane, Stanley Park i lokalne puby w jeden rytuał.

Najważniejszym symbolem dopingu była Gwladys Street End. To trybuna kojarzona z najbardziej intensywną reakcją publiczności, presją na rywalu i emocjonalnym rdzeniem stadionu. W źródłach klubowych i kibicowskich Goodison często funkcjonuje jako „The Grand Old Lady”, co oddaje jego wiek, znaczenie i miejsce w pamięci Evertonu.

Goodison Park miał też wyjątkową rolę derbową. Po drugiej stronie Stanley Park znajduje się Anfield, dlatego mecze Evertonu z Liverpoolem były wpisane w bardzo małą przestrzeń geograficzną, ale ogromną historię społeczną miasta. Rekord frekwencji stadionu również pochodzi z derbów Merseyside.

Po przeprowadzce męskiej drużyny w 2025 roku atmosfera stadionu zaczęła być budowana od nowa przez Everton Women. To ważna zmiana: dotychczasowy dom męskiej drużyny stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych scen kobiecego futbolu w Wielkiej Brytanii. Dla części kibiców oznacza to kontynuację pamięci Goodison, a dla nowych widzów — wejście do miejsca z ponad 130-letnią historią.

Nowy rozdział nie wymazuje przeszłości stadionu. Everton Women przejęły obiekt z całym ciężarem historii: od wielkich meczów męskiej drużyny, przez rekordowe wydarzenia kobiecego futbolu z 1920 roku, po pamięć finałowego sezonu mężczyzn na Goodison. To sprawia, że stadion ma dziś podwójną tożsamość: historyczną i przyszłościową.

Wielkie mecze i wydarzenia

Jednym z pierwszych wielkich wydarzeń na stadionie był finał FA Cup 1894. Notts County pokonał Bolton Wanderers 4:1, a Goodison Park stał się pierwszym obiektem Football League, który gościł finał Pucharu Anglii. W 1910 roku stadion gościł także replay finału FA Cup, w którym Newcastle United pokonało Barnsley.

W grudniu 1920 roku Goodison Park był sceną jednego z najważniejszych wydarzeń w historii kobiecego futbolu. Mecz Dick, Kerr Ladies przeciwko St Helens Ladies zgromadził według ówczesnych relacji od co najmniej 46 tysięcy do około 53 tysięcy widzów. To wydarzenie przez dekady pozostawało jednym z najważniejszych przykładów ogromnego zainteresowania piłką kobiecą przed zakazem FA.

Podczas mistrzostw świata 1966 Goodison Park gościł pięć spotkań. Najsłynniejszym był ćwierćfinał Portugalia – Korea Północna, rozegrany 23 lipca 1966 roku. Korea prowadziła 3:0, ale Portugalia wygrała 5:3, a Eusébio strzelił cztery gole. Stadion był także jedyną angielską areną klubową, która gościła półfinał mundialu poza Wembley.

W historii Evertonu szczególne miejsce zajmuje półfinał Pucharu Zdobywców Pucharów z 24 kwietnia 1985 roku. Everton pokonał Bayern Monachium 3:1 na Goodison Park i awansował do finału, który później wygrał z Rapidem Wiedeń. Dla wielu kibiców to jeden z najważniejszych europejskich wieczorów w historii klubu.

18 maja 2025 roku Everton rozegrał ostatni mecz męskiej drużyny na Goodison Park, pokonując Southampton 2:0. Kilka miesięcy później stadion zaczął funkcjonować jako stały dom Everton Women. Pierwszy sezon kobiecej drużyny na Goodison przekształcił finałowy akord męskiej historii w początek nowej funkcji stadionu.

Rekordy frekwencji

Najwyższa potwierdzona frekwencja w historii Goodison Park wynosi 78 299 widzów. Rekord ustanowiono 18 września 1948 roku podczas meczu Everton – Liverpool w First Division. Spotkanie zakończyło się remisem 1:1 i było jednym z największych tłumów w historii derbów Merseyside.

Rekord pochodzi z epoki stadionów z dużymi sektorami stojącymi, dlatego nie można go porównywać bezpośrednio ze współczesną pojemnością. Dzisiejszy Goodison Park funkcjonuje jako stadion siedzący, z kontrolą dostępu, odmiennymi wymogami bezpieczeństwa i po 2025 roku z nową konfiguracją dla Everton Women.

W historii kobiecego futbolu Goodison ma osobny rekordowy kontekst. Mecz Dick, Kerr Ladies – St Helens Ladies w 1920 roku przyciągnął według relacji co najmniej 46 tysięcy, a w części źródeł około 53 tysiące widzów. Ze względu na rozbieżności w ówczesnych relacjach bezpieczniej opisywać tę frekwencję jako zakres lub wartość szacunkową.

Współczesna pojemność operacyjna po przejęciu stadionu przez Everton Women wymaga redakcyjnej weryfikacji. Przed zmianą funkcji najczęściej podawano około 39,4–39,6 tysiąca miejsc, ale po 2025 roku część trybun i sektorów może być wykorzystywana zależnie od popytu, konfiguracji meczu i założeń organizacyjnych.

Przebudowy

Goodison Park był przebudowywany wielokrotnie, ponieważ funkcjonował jako stadion piłkarski przez ponad 130 lat. Już na początku XX wieku rozbudowywano trybuny i zaplecze, aby dostosować obiekt do rosnącej popularności Evertonu oraz coraz większych wymagań organizacyjnych.

Ważną rolę w architektonicznej historii stadionu odegrały trybuny związane z epoką Archibalda Leitcha. Goodison Road, Bullens Road i kolejne części stadionu były rozwijane etapami, a stadion zyskał reputację jednego z najbardziej zaawansowanych obiektów piłkarskich swojej epoki.

W XX wieku Goodison Park był miejscem wielu innowacji stadionowych. Źródła historyczne wskazują między innymi na wczesne zastosowanie dugoutów przy boisku oraz instalację ogrzewania murawy w 1958 roku. Stadion był też przebudowywany po uszkodzeniach wojennych i modernizowany wraz ze zmianami wymogów bezpieczeństwa.

Po raporcie Taylora i przejściu angielskich stadionów na model w pełni siedzący Goodison przeszedł kolejne dostosowania. Park End w obecnej formie powstał w latach 90., a wcześniejsze sektory stojące zostały zastąpione miejscami siedzącymi. Zmiany te obniżyły historyczne możliwości frekwencyjne, ale dostosowały stadion do nowych standardów.

Najważniejsza współczesna zmiana nastąpiła w 2025 roku. Po przeniesieniu męskiej drużyny Evertonu do Hill Dickinson Stadium klub zrezygnował z planu rozbiórki Goodison i zdecydował o zachowaniu stadionu jako domu Everton Women. Modernizacja tej funkcji obejmuje branding, reorganizację doświadczenia meczowego, dostosowania obiektu i możliwość używania różnych konfiguracji pojemności.