Liga Narodów UEFA

Historia i geneza

Liga Narodów UEFA powstała jako odpowiedź na krytykę tradycyjnych meczów towarzyskich. Federacje i kibice oczekiwali częstszych spotkań o realną stawkę, rozgrywanych między zespołami o zbliżonym poziomie sportowym.

Koncepcję nowych rozgrywek jednomyślnie przyjęto 27 marca 2014 roku podczas kongresu UEFA w Astanie. Szczegółowy format zatwierdził Komitet Wykonawczy UEFA w grudniu tego samego roku. Turniej miał rozpocząć się po mistrzostwach świata 2018 i zastąpić znaczną część sparingów w europejskim kalendarzu reprezentacyjnym.

Podstawą systemu stał się podział drużyn na dywizje oraz mechanizm awansów i spadków znany z rozgrywek ligowych. Dzięki temu najsilniejsze reprezentacje rywalizowały ze sobą w najwyższej klasie, natomiast niżej notowane zespoły otrzymały szansę na mecze z przeciwnikami o porównywalnych możliwościach.

Pierwsza faza ligowa rozpoczęła się 6 września 2018 roku. Czterech zwycięzców grup Ligi A awansowało do pierwszego turnieju finałowego, rozegranego w czerwcu 2019 roku w Portugalii.

Portugalia została inauguracyjnym triumfatorem po zwycięstwie 1:0 nad Holandią w Porto. Kolejne edycje wygrały Francja w 2021 roku, Hiszpania w 2023 roku oraz ponownie Portugalia w 2025 roku.

Od początku Liga Narodów była projektowana nie tylko jako osobny turniej, lecz także jako element systemu kwalifikacji do mistrzostw Europy i mistrzostw świata. Wyniki rozgrywek mogą zapewniać dodatkową drogę do baraży reprezentacjom, które nie uzyskały odpowiedniego miejsca w klasycznych eliminacjach.

Format i zasady

W edycji 2026/27 uczestniczą 54 reprezentacje podzielone na cztery poziomy. Ligi A, B i C liczą po 16 zespołów, natomiast Liga D obejmuje sześć drużyn.

W Ligach A, B i C utworzono po cztery grupy liczące po cztery zespoły. Liga D składa się z dwóch grup po trzy drużyny. Podział wynika z listy dostępu uwzględniającej wyniki poprzedniej edycji, automatyczne awanse i spadki oraz rezultaty baraży międzyligowych.

W Lidze A grupa A1 obejmuje Francję, Włochy, Belgię i Turcję. W grupie A2 grają Niemcy, Holandia, Serbia i Grecja, w A3 Hiszpania, Chorwacja, Anglia i Czechy, a w A4 Portugalia, Dania, Norwegia i Walia.

Ligę B tworzą grupy: Szkocja, Szwajcaria, Słowenia i Macedonia Północna; Węgry, Ukraina, Gruzja i Irlandia Północna; Izrael, Austria, Irlandia i Kosowo; Polska, Bośnia i Hercegowina, Rumunia i Szwecja.

W Lidze C rywalizują: Albania, Finlandia, Białoruś i San Marino; Czarnogóra, Armenia, Cypr i Łotwa; Kazachstan, Słowacja, Wyspy Owcze i Mołdawia; Islandia, Bułgaria, Estonia i Luksemburg.

Grupę D1 tworzą Gibraltar, Malta i Andora, natomiast w grupie D2 występują Litwa, Azerbejdżan i Liechtenstein.

Każdy zespół w Ligach A, B i C rozgrywa sześć spotkań – po jednym u siebie i na wyjeździe z każdym grupowym rywalem. Drużyny Ligi D grają po cztery mecze.

Za zwycięstwo przyznaje się trzy punkty, za remis jeden, a za porażkę zero. Przy równej liczbie punktów w pierwszej kolejności porównuje się wyniki bezpośrednich spotkań zainteresowanych drużyn: punkty, różnicę bramek i liczbę zdobytych goli.

Jeżeli kryteria bezpośrednich meczów nie rozstrzygają kolejności, stosuje się między innymi ogólną różnicę bramek, liczbę goli, bramki wyjazdowe, liczbę zwycięstw, zwycięstwa na wyjeździe, klasyfikację dyscyplinarną oraz pozycję na liście dostępu UEFA Nations League 2026/27.

Zwycięzcy i wicemistrzowie grup Ligi A awansują do dwumeczowych ćwierćfinałów. Ich zwycięzcy zakwalifikują się do czterozespołowego turnieju finałowego obejmującego półfinały, mecz o trzecie miejsce i finał.

W ćwierćfinałach oraz barażach międzyligowych rozgrywane są mecze u siebie i na wyjeździe. Przy równym wyniku łącznym obowiązuje dogrywka, a następnie, w razie potrzeby, seria rzutów karnych. Reguła goli wyjazdowych nie rozstrzyga dwumeczów.

Ostatnie zespoły grup Ligi A i B spadają automatycznie o jeden poziom. Dwie najniżej sklasyfikowane drużyny z czwartych miejsc w Lidze C spadają bezpośrednio do Ligi D.

Zwycięzcy grup Ligi B awansują do Ligi A, zwycięzcy grup Ligi C do Ligi B, a obaj zwycięzcy grup Ligi D do Ligi C.

Drużyny z trzecich miejsc Ligi A grają w barażach z wicemistrzami grup Ligi B. Zespoły zajmujące trzecie miejsca w Lidze B rywalizują z wicemistrzami Ligi C. Dwie najwyżej sklasyfikowane drużyny z czwartych miejsc Ligi C mają zagrać z wicemistrzami grup Ligi D.

Faza ligowa rozpocznie się 24 września 2026 roku i zakończy 17 listopada. Ćwierćfinały Ligi A oraz baraże A/B i B/C zaplanowano od 25 do 30 marca 2027 roku. Turniej finałowy odbędzie się od 9 do 13 czerwca 2027 roku.

Baraże między Ligami C i D zostały przewidziane na marzec 2028 roku. Nie zostaną rozegrane, jeżeli któraś z zainteresowanych drużyn zakwalifikuje się w tym terminie do baraży o UEFA EURO 2028.

Wyniki edycji 2026/27 są powiązane z eliminacjami mistrzostw Europy 2028. Najwyżej sklasyfikowani zwycięzcy grup Ligi Narodów, którzy nie zakwalifikują się wcześniej do turnieju ani do baraży przez klasyczne eliminacje, mogą otrzymać dodatkowe miejsca w fazie play-off.

Ewolucja formatu

Pierwsza edycja z lat 2018–2019 składała się z czterech lig. Zwycięzcy grup Ligi A awansowali bezpośrednio do turnieju finałowego, a awanse i spadki pomiędzy poziomami opierały się przede wszystkim na końcowych miejscach w grupach.

Przed sezonem 2020/21 zwiększono liczebność Lig A, B i C. Trzy najwyższe poziomy zaczęły obejmować po 16 drużyn, co pozwoliło utworzyć w każdym z nich cztery czterozespołowe grupy.

Reforma zwiększyła liczbę spotkań i ograniczyła grupy trzyzespołowe na najwyższych poziomach. Zmieniła również wcześniejsze rozstrzygnięcia dotyczące części spadków po inauguracyjnej edycji.

W sezonie 2020/21 utrzymano bezpośredni awans czterech zwycięzców grup Ligi A do turnieju finałowego. Francja wygrała finał z Hiszpanią 2:1 i została drugim mistrzem rozgrywek.

Format zastosowano ponownie w edycji 2022/23. Hiszpania po bezbramkowym finale z Chorwacją zwyciężyła 5:4 w serii rzutów karnych.

Od sezonu 2024/25 dodano dwumeczowe ćwierćfinały dla zwycięzców i wicemistrzów grup Ligi A. Dzięki temu między fazą grupową a turniejem finałowym powstała dodatkowa runda pucharowa.

W tej samej edycji rozszerzono system baraży o utrzymanie i awans. Zespoły z trzecich miejsc wyższych lig zaczęły rywalizować z wicemistrzami grup bezpośrednio niższych poziomów.

Edycja 2026/27 zachowuje cztery ligi i system ćwierćfinałów. Jej kalendarz obejmuje wydłużone jesienne okno, podczas którego większość zespołów rozegra cztery spotkania od 24 września do 6 października 2026 roku.

UEFA zatwierdziła koncepcję kolejnej dużej reformy od sezonu 2028/29. Liga Narodów ma wówczas przejść z czterech poziomów do trzech lig liczących po 18 drużyn, przy 55 uczestnikach i jednej dodatkowej drużynie w Lidze C.

Każda liga ma składać się z trzech grup po sześć zespołów, a każda reprezentacja ma rozegrać sześć spotkań z pięcioma przeciwnikami. Reforma nie obowiązuje jeszcze w edycji 2026/27, a jej szczegółowy regulamin pozostawał na dzień 2026-07-21 w trakcie dopracowywania.

Najbardziej utytułowani

Portugalia jest jedyną reprezentacją, która wygrała Ligę Narodów UEFA więcej niż raz. Zdobyła inauguracyjny tytuł w 2019 roku, pokonując Holandię, a w 2025 roku zwyciężyła Hiszpanię po serii rzutów karnych.

Francja wygrała edycję 2020/21. W turnieju finałowym odrobiła straty w półfinale z Belgią, a następnie pokonała Hiszpanię 2:1 po bramkach Karima Benzemy i Kyliana Mbappé.

Hiszpania triumfowała w edycji 2022/23. Po remisie 0:0 z Chorwacją w finale wygrała serię rzutów karnych 5:4.

Portugalia – 2

Francja – 1

Hiszpania – 1

Legendarne edycje

Inauguracyjna edycja 2018/19 zakończyła się turniejem finałowym w Portugalii. Gospodarze pokonali Szwajcarię 3:1 w półfinale po trzech golach Cristiano Ronaldo, a w finale wygrali z Holandią 1:0 po trafieniu Gonçalo Guedesa.

W edycji 2020/21 Francja przegrywała w półfinale z Belgią 0:2, lecz po przerwie zdobyła trzy bramki. W finale również musiała odrabiać stratę i pokonała Hiszpanię 2:1, zdobywając pierwszy tytuł.

Finał 2023 roku między Chorwacją i Hiszpanią pozostał bezbramkowy przez 120 minut. Hiszpanie wygrali serię rzutów karnych 5:4, a decydujące uderzenie wykonał Dani Carvajal.

Edycja 2024/25 była pierwszą z dwumeczowymi ćwierćfinałami. Portugalia odrobiła porażkę 0:1 z Danią i awansowała po zwycięstwie 5:2 w rewanżu po dogrywce.

W półfinale 2025 roku Hiszpania pokonała Francję 5:4. Dziewięć bramek uczyniło ten mecz najwyżej punktowanym spotkaniem w historii Ligi Narodów.

Finał Portugalii z Hiszpanią zakończył się remisem 2:2 po dogrywce. Portugalczycy wygrali serię rzutów karnych 5:3 i zostali pierwszym dwukrotnym triumfatorem rozgrywek.

Znaczenie

Liga Narodów zmieniła europejski kalendarz reprezentacyjny, zastępując część spotkań towarzyskich meczami wpływającymi na awanse, spadki, trofeum oraz kwalifikacje do wielkich turniejów.

System poziomów pozwala częściej zestawiać drużyny o zbliżonej sile. Dla czołowych reprezentacji oznacza to regularne mecze z silnymi rywalami, natomiast niżej notowane zespoły otrzymują realną możliwość walki o zwycięstwa, awans i udział w barażach.

Rozgrywki stworzyły dodatkową drogę kwalifikacyjną. W edycji 2018/19 cztery miejsca na UEFA EURO 2020 przyznano przez baraże związane z Ligą Narodów. Wyniki sezonu 2020/21 wpłynęły na baraże mistrzostw świata 2022, a edycji 2022/23 na kwalifikacje do EURO 2024.

Czterej najwyżej sklasyfikowani zwycięzcy grup edycji 2024/25, którzy nie zajęli dwóch pierwszych miejsc w grupach eliminacji, otrzymali miejsca w barażach o mistrzostwa świata 2026. Podobny mechanizm będzie stosowany w kwalifikacjach do EURO 2028.

Liga Narodów zwiększa liczbę meczów o stawkę, ale nie eliminuje problemu przeciążenia kalendarza. Reprezentanci rozgrywają spotkania ligowe, krajowe puchary, europejskie rozgrywki klubowe oraz mecze międzynarodowe w kolejnych krótkich oknach.

Wprowadzenie ćwierćfinałów Ligi A i dodatkowych baraży zwiększyło znaczenie większej liczby pozycji w tabeli. Jednocześnie oznacza kolejne dwumecze dla zawodników, którzy często reprezentują kluby uczestniczące w najdłuższych sezonach.

Turniej finałowy umożliwia zdobycie oficjalnego trofeum UEFA, lecz prestiż Ligi Narodów nadal nie dorównuje mistrzostwom Europy ani mistrzostwom świata. Rozgrywki pełnią inną funkcję: porządkują mecze pomiędzy wielkimi turniejami i wpływają na system kwalifikacji.

Planowana reforma z 2028 roku ma jeszcze silniej połączyć Ligę Narodów z eliminacjami europejskimi. Ostateczna ocena zmian będzie zależała od szczegółowego regulaminu, poziomu równowagi sportowej oraz wpływu nowego systemu na liczbę spotkań.

Rekordy

Najwięcej tytułów: Portugalia – 2 – cztery zakończone edycje od sezonu 2018/19 do 2024/25

Najwięcej występów zawodnika: Gianluigi Donnarumma i Bernardo Silva – po 26 – wszystkie mecze Ligi Narodów do zakończenia edycji 2024/25

Najwięcej goli: Erling Haaland – 19 – wszystkie mecze Ligi Narodów do zakończenia edycji 2024/25

Najwięcej goli w turniejach finałowych: Cristiano Ronaldo – 5 – spotkania turniejów finałowych od 2019 do 2025 roku

Najwięcej rozegranych meczów przez reprezentację: Hiszpania – 30 – wszystkie mecze do zakończenia edycji 2024/25

Najwięcej zwycięstw: Grecja i Portugalia – po 17 – wszystkie ligi i fazy pucharowe do zakończenia edycji 2024/25

Najwyżej punktowany mecz: Hiszpania – Francja 5:4 – dziewięć bramek w półfinale 5 czerwca 2025 roku

Największa różnica bramek: Niemcy – Bośnia i Hercegowina 7:0 – mecz fazy ligowej rozegrany 16 listopada 2024 roku