AFC Champions League Elite

Historia i geneza

Historia najważniejszych klubowych rozgrywek AFC rozpoczęła się w 1967 roku. Inauguracyjny turniej miał stworzyć regularną platformę rywalizacji dla mistrzów rozwijających się lig azjatyckich i wyłaniać najlepszy klub kontynentu. Pierwszym triumfatorem został Hapoel Tel Aviv.

Początkowy okres nie przyniósł stabilnego, corocznego cyklu. W 1968 roku turnieju nie rozegrano, a po edycji z 1971 roku nastąpiła wieloletnia przerwa. Oficjalne zestawienia AFC nie obejmują żadnej edycji w latach 1972–1984.

Rozgrywki reaktywowano w 1985 roku jako Asian Club Championship. Pierwszą edycję po wznowieniu wygrał Daewoo Royals. W kolejnych latach rozwijano kwalifikacje regionalne, turnieje grupowe i fazy finałowe, dostosowując format do ogromnego obszaru geograficznego konfederacji.

W latach 90. w strukturze AFC funkcjonowały równolegle Asian Club Championship, Asian Cup Winners’ Cup oraz Asian Super Cup. Pierwsze rozgrywki były przeznaczone dla krajowych mistrzów, drugie dla zdobywców pucharów, a trzecie zestawiały triumfatorów obu turniejów.

W 2002 roku trzy rozgrywki połączono w AFC Champions League. Pierwszą edycję pod nową nazwą, rozgrywaną w sezonie 2002/03, wygrał Al Ain po finałowym dwumeczu z BEC Tero Sasana.

Od sezonu 2024/25 najwyższy poziom otrzymał nazwę AFC Champions League Elite. Jednocześnie utworzono niższe szczeble AFC Champions League Two oraz AFC Challenge League. Reforma miała uporządkować klubową piramidę AFC, zwiększyć wartość poszczególnych poziomów i wprowadzić nowy model fazy ligowej oraz scentralizowanych finałów.

Format i zasady

W sezonie 2026/27 rozgrywki są podzielone na fazę wstępną, fazę ligową i fazę pucharową. Uczestnicy rywalizują w dwóch regionach: Zachód i Wschód. Podział regionalny ogranicza część kosztów podróży i uwzględnia rozległość terytorium AFC.

Miejsca są rozdzielane na podstawie AFC Club Competitions Ranking, prowadzonego osobno dla obu regionów. Najwyżej sklasyfikowane federacje otrzymują większą liczbę bezpośrednich miejsc w fazie ligowej, natomiast inne wprowadzają swoich przedstawicieli do fazy wstępnej.

Obrońca AFC Champions League Elite otrzymuje miejsce w kolejnej edycji zgodnie z zasadami listy dostępu. Zwycięzca AFC Champions League Two może otrzymać miejsce w fazie wstępnej najwyższych rozgrywek. Kluby, które odpadają w eliminacjach Elite, są kierowane do fazy grupowej AFC Champions League Two zgodnie z regulaminem.

Faza wstępna może obejmować maksymalnie trzy rundy. Każda para rozgrywa jeden mecz, a gospodarzem jest zasadniczo klub posiadający wyższe rozstawienie. Przy remisie po 90 minutach odbywa się dogrywka, a następnie, jeżeli jest potrzebna, seria rzutów karnych.

Faza ligowa od sezonu 2026/27 liczy 32 kluby. Szesnaście zespołów tworzy ligę regionu Zachód, a kolejnych szesnaście ligę regionu Wschód. Jest to rozszerzenie w porównaniu z dwoma pierwszymi sezonami formatu Elite, w których występowały po 24 kluby.

Każdy uczestnik fazy ligowej rozgrywa osiem meczów z ośmioma różnymi przeciwnikami ze swojego regionu: cztery u siebie i cztery na wyjeździe. Kluby należące do tej samej federacji krajowej nie są ze sobą zestawiane na tym etapie.

Za zwycięstwo przyznaje się trzy punkty, za remis jeden, a za porażkę zero. Przy równej liczbie punktów o kolejności decydują między innymi różnica bramek, liczba zdobytych goli, liczba zwycięstw, klasyfikacja dyscyplinarna oraz, w ostateczności, losowanie.

Do 1/8 finału awansuje po osiem najwyżej sklasyfikowanych klubów z każdego regionu. Pary są tworzone według miejsc w regionalnej tabeli: pierwszy zespół gra z ósmym, drugi z siódmym, trzeci z szóstym, a czwarty z piątym.

Mecze 1/8 finału są rozgrywane w systemie mecz i rewanż. Niżej sklasyfikowany klub jest gospodarzem pierwszego spotkania. Jeżeli łączny wynik po rewanżu jest remisowy, rozgrywa się dogrywkę, a następnie serię rzutów karnych. Gole wyjazdowe nie mają dodatkowej wartości.

Ośmiu zwycięzców 1/8 finału awansuje do scentralizowanej fazy finałowej. Od tego etapu podział na regiony przestaje obowiązywać, a pary ćwierćfinałowe są ustalane w losowaniu.

Ćwierćfinały, półfinały i finał są pojedynczymi meczami rozgrywanymi w lokalizacji wskazanej przez AFC. Przy remisie po regulaminowym czasie obowiązuje dogrywka, a później, w razie potrzeby, rzuty karne.

Pierwsze mecze fazy wstępnej sezonu 2026/27 zaplanowano na koniec lipca 2026 roku. Faza ligowa rozpocznie się we wrześniu 2026 roku i potrwa do lutego 2027 roku. Spotkania 1/8 finału odbędą się w marcu, a scentralizowane finały pod koniec kwietnia 2027 roku.

Ewolucja formatu

Pierwsze turnieje z końca lat 60. miały niewielką liczbę uczestników i łączyły fazy grupowe z krótką częścią pucharową. Nie istniała jeszcze stabilna, obejmująca wszystkie regiony lista dostępu.

Po wznowieniu rozgrywek w 1985 roku Asian Club Championship opierało się na wielostopniowych kwalifikacjach regionalnych. Zwycięzcy poszczególnych stref spotykali się następnie w grupowych albo pucharowych turniejach finałowych.

Po utworzeniu AFC Champions League w sezonie 2002/03 połączono wcześniejsze turnieje mistrzów i zdobywców pucharów. Rozgrywki otrzymały rozbudowaną fazę grupową, a kwalifikacje zaczęły obejmować zarówno mistrzów, jak i inne czołowe kluby najsilniejszych lig.

Przez wiele lat kluby dzielono na strefy Zachód i Wschód. Podział utrzymywano również w znacznej części fazy pucharowej, dzięki czemu zespoły z obu regionów spotykały się dopiero w finale.

Od 2009 roku rozwinięto format wzorowany częściowo na europejskich rozgrywkach klubowych: zwiększono liczbę spotkań grupowych, wprowadzono regularną 1/8 finału i rozbudowano scentralizowane zarządzanie prawami komercyjnymi.

W 2021 roku fazę grupową rozszerzono z 32 do 40 zespołów. Utworzono dziesięć grup po cztery kluby, podzielonych pomiędzy regiony Zachód i Wschód. Awans uzyskiwali zwycięzcy grup oraz wybrani wicemistrzowie.

Sezon 2023/24 był pierwszym rozgrywanym w pełnym rytmie jesień–wiosna. AFC odeszła od wcześniejszego układu zgodnego głównie z rokiem kalendarzowym, aby lepiej dopasować terminarz do lig działających według sezonu europejskiego.

Od sezonu 2024/25 nazwę AFC Champions League zastąpiła AFC Champions League Elite. Główna faza została zmniejszona do 24 klubów podzielonych na dwie regionalne ligi po 12 zespołów. Każdy uczestnik rozgrywał osiem spotkań, a najlepsza ósemka każdego regionu awansowała do 1/8 finału.

W tym samym sezonie ćwierćfinały, półfinały i finał zaczęto organizować jako scentralizowany turniej składający się z pojedynczych spotkań. Pierwszym zwycięzcą nowego formatu zostało Al Ahli Saudi FC.

Od sezonu 2026/27 fazę ligową rozszerzono z 24 do 32 klubów. Każdy region liczy po 16 uczestników, lecz liczba spotkań jednego zespołu pozostała na poziomie ośmiu.

Najbardziej utytułowani

Al Hilal jest rekordzistą najwyższych klubowych rozgrywek AFC z czterema tytułami. Saudyjski klub zwyciężał w latach 1991 i 2000 jako uczestnik Asian Club Championship, a następnie w edycjach 2019 i 2021 AFC Champions League.

Pohang Steelers zdobył trzy trofea. Koreański klub wygrał dwie kolejne edycje w latach 1997 i 1998, a po trzeci tytuł sięgnął w 2009 roku.

Urawa Red Diamonds również ma trzy zwycięstwa. Japoński zespół triumfował w latach 2007, 2017 i 2022, zdobywając każde trofeum w innej dekadzie.

Po dwa tytuły wywalczyło wiele klubów reprezentujących różne okresy i części kontynentu. Do tego grona należą między innymi Al Ahli Saudi FC, Al Ain, Al Ittihad, Esteghlal, Maccabi Tel Aviv, Thai Farmers Bank, Suwon Samsung Bluewings, Seongnam, Jeonbuk Hyundai Motors, Guangzhou FC oraz Ulsan HD.

Al Ahli Saudi FC zdobyło mistrzostwa w dwóch pierwszych sezonach nowego formatu Elite. W 2025 roku klub wygrał rozgrywki po raz pierwszy, a w kwietniu 2026 roku obronił trofeum.

Al Hilal – 4

Pohang Steelers – 3

Urawa Red Diamonds – 3

Al Ahli Saudi FC – 2

Al Ain – 2

Al Ittihad – 2

Legendarne edycje

Pierwsza edycja w 1967 roku zakończyła się zwycięstwem Hapoelu Tel Aviv. Turniej zapoczątkował oficjalną historię kontynentalnych mistrzostw klubowych AFC, choć w pierwszych latach nie udało się jeszcze stworzyć regularnego cyklu.

W sezonie 2002/03 Al Ain wygrał pierwszą AFC Champions League po połączeniu wcześniejszych rozgrywek. Klub ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich pokonał BEC Tero Sasana w finałowym dwumeczu i ustanowił punkt odniesienia dla nowej epoki turnieju.

Western Sydney Wanderers stworzyło jedną z największych niespodzianek w 2014 roku. Australijski klub, powstały zaledwie dwa lata wcześniej, pokonał Al Hilal 1:0 w łącznym wyniku finału i został pierwszym przedstawicielem Australii, który zdobył najważniejsze klubowe trofeum AFC.

Kashima Antlers wygrała turniej w 2018 roku po finałowym dwumeczu z Persepolis. Japoński klub zwyciężył u siebie 2:0, a następnie obronił przewagę bezbramkowym remisem na stadionie Azadi w Teheranie. Rewanż oglądało około 100 tysięcy widzów.

Al Hilal zdobył rekordowy czwarty tytuł w 2021 roku. W finale z Pohang Steelers prowadzenie objął już po 16 sekundach po golu Nassera Al Dawsariego, a zwycięstwo 2:0 przypieczętował Moussa Marega.

Sezon 2024/25 był pierwszym pod nazwą AFC Champions League Elite. Al Ahli Saudi FC pokonało Kawasaki Frontale 2:0 w finale i zdobyło pierwszy kontynentalny tytuł. Roberto Firmino asystował przy obu bramkach i został wybrany najlepszym zawodnikiem turnieju.

Al Ahli obroniło mistrzostwo w sezonie 2025/26. W finale z FC Machida Zelvia saudyjski klub od 68. minuty grał w osłabieniu, lecz w dogrywce zwycięską bramkę zdobył Feras Al Brikan. Wygrana 1:0 uczyniła Al Ahli drugim klubem z Arabii Saudyjskiej, który zdobył dwa kolejne azjatyckie tytuły.

Znaczenie

AFC Champions League Elite wyłania klubowego mistrza Azji i jest najwyższym punktem odniesienia dla międzynarodowych osiągnięć zespołów należących do AFC. Sukces wpływa na historyczną pozycję klubu, zawodników, trenerów oraz reprezentowanej przez nich ligi.

Rozgrywki łączą rynki różniące się poziomem finansowym, kalendarzem, klimatem i kulturą futbolową. Kluby z Arabii Saudyjskiej, Japonii, Korei Południowej, Australii, Iranu, Chin, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i innych państw funkcjonują w odmiennych warunkach organizacyjnych.

Podział na regiony Zachód i Wschód ogranicza część wielogodzinnych podróży oraz różnic czasowych w fazie ligowej. Jednocześnie powoduje, że zespoły z obu części kontynentu spotykają się dopiero podczas scentralizowanych finałów.

Nowy model zwiększył rangę jednej, krótkiej fazy finałowej. Ćwierćfinały, półfinały i finał są rozgrywane w jednym kraju, co ułatwia centralną sprzedaż praw medialnych i sponsorskich. Ogranicza jednak możliwość organizowania najważniejszych spotkań na stadionach finalistów i może zwiększać koszty podróży kibiców.

Lista dostępu oparta na rankingu AFC premiuje ligi osiągające najlepsze wyniki w poprzednich sezonach. Ma to wzmacniać poziom sportowy, ale prowadzi również do koncentracji miejsc w federacjach dysponujących największymi klubami i budżetami.

Rozszerzenie fazy ligowej do 32 uczestników od sezonu 2026/27 zwiększa reprezentację krajowych rozgrywek, lecz każdy klub nadal gra tylko z połową potencjalnych rywali w swoim regionie. Końcowa tabela porównuje więc zespoły posiadające różne zestawy przeciwników.

Rozgrywki mają rosnące znaczenie finansowe. W sezonie 2026/27 klub uczestniczący w fazie ligowej otrzymuje podstawową wypłatę w wysokości 800 tysięcy dolarów oraz dodatkową premię za każde zwycięstwo. Nagroda przewidziana dla mistrza fazy finałowej wynosi 10 milionów dolarów, a dla finalisty 4 miliony dolarów.

Wpływy z turnieju mogą wspierać rozwój infrastruktury, profesjonalizację zarządzania i zatrzymywanie zawodników w ligach azjatyckich. Jednocześnie różnice między najbogatszymi klubami a uczestnikami z mniejszych federacji pozostają jednym z głównych wyzwań dla równowagi sportowej.

Rekordy

Najwięcej tytułów: Al Hilal – 4 – oficjalna ciągłość najwyższych klubowych rozgrywek AFC od 1967 do sezonu 2025/26

Najwięcej tytułów zdobytych przez zawodnika: Kwoun Sun-tae – 3 – zwycięstwa z Jeonbuk Hyundai Motors i Kashimą Antlers

Najwięcej goli w erze AFC Champions League: Dejan Damjanović – 42 – mecze rozgrywane od utworzenia AFC Champions League w sezonie 2002/03

Najszybszy gol w finale: Nasser Al Dawsari – 16 sekund – finał Al Hilal – Pohang Steelers w 2021 roku

Rekordowa frekwencja finału: Persepolis – Kashima Antlers – około 100 000 widzów – rewanżowy mecz finału z 10 listopada 2018 roku na stadionie Azadi

Najwięcej kolejnych tytułów w erze Elite: Al Ahli Saudi FC – 2 – zwycięstwa w sezonach 2024/25 i 2025/26