Liga Europy UEFA

Historia i geneza

Liga Europy wywodzi się z Pucharu UEFA, uruchomionego w sezonie 1971/72. Nowe rozgrywki zastąpiły Puchar Miast Targowych, który istniał od 1955 roku, lecz nie był organizowany przez UEFA. Europejska federacja chciała ujednolicić kwalifikacje, przepisy, sędziowanie i odpowiedzialność dyscyplinarną.

Puchar Miast Targowych jest historycznym poprzednikiem turnieju, ale UEFA nie włącza jego triumfatorów do oficjalnej klasyfikacji Pucharu UEFA i Ligi Europy. Za początek ciągłej historii obecnych rozgrywek uznawany jest zatem rok 1971.

Pierwsza edycja obejmowała 64 kluby wybrane na podstawie wyników sportowych. Turniej miał wyłącznie format pucharowy, a wszystkie rundy, łącznie z finałem, rozgrywano w dwumeczach. W pierwszym finale Tottenham Hotspur pokonał Wolverhampton Wanderers 3:2 w łącznym wyniku.

Początkowo Puchar UEFA był trzecim klubowym turniejem europejskim, obok Pucharu Europy Mistrzów Klubowych i Pucharu Zdobywców Pucharów. Po likwidacji tego ostatniego w 1999 roku Puchar UEFA stał się drugim poziomem kontynentalnej rywalizacji klubowej.

W sezonie 2009/10 wprowadzono nazwę UEFA Europa League, nową identyfikację wizualną i rozbudowaną centralizację praw komercyjnych. UEFA zachowała ciągłość statystyczną, dlatego tytuły zdobyte w Pucharze UEFA i Lidze Europy są liczone łącznie.

Format i zasady

W sezonie 2026/27 faza ligowa ponownie obejmie 36 klubów. Dwanaście zespołów otrzymuje bezpośrednie miejsca na podstawie listy dostępu UEFA, a jedno miejsce jest zarezerwowane dla zwycięzcy Ligi Konferencji UEFA. Dwanaście drużyn awansuje z eliminacji Ligi Europy, a pozostałych jedenaście dołączy po odpadnięciu z określonych rund kwalifikacji Ligi Mistrzów.

Etap, na którym klub rozpoczyna eliminacje, zależy od miejsca jego federacji w rankingu UEFA oraz sposobu uzyskania kwalifikacji w rozgrywkach krajowych. Wszystkie rundy kwalifikacyjne i play-offy są rozgrywane w dwumeczach.

Pierwsza runda eliminacji sezonu 2026/27 odbyła się 9 i 16 lipca. Druga zostanie rozegrana 23 i 30 lipca, trzecia 6 i 13 sierpnia, a play-offy 20 i 27 sierpnia. Zwycięzcy play-offów awansują do fazy ligowej, natomiast przegrani przechodzą do fazy ligowej Ligi Konferencji UEFA.

W fazie ligowej wszystkie 36 klubów znajduje się w jednej tabeli. Każdy zespół rozgrywa osiem spotkań z ośmioma różnymi przeciwnikami – cztery u siebie i cztery na wyjeździe. Losowanie opiera się na czterech koszykach tworzonych według współczynników klubowych UEFA.

Za zwycięstwo przyznaje się trzy punkty, za remis jeden, a za porażkę zero. Pierwszymi kryteriami rozstrzygającymi przy równej liczbie punktów są różnica bramek, liczba zdobytych goli, gole strzelone na wyjeździe, zwycięstwa i zwycięstwa wyjazdowe. Dalsze kryteria uwzględniają zbiorcze wyniki przeciwników, punkty dyscyplinarne i współczynnik klubowy.

Gole wyjazdowe są w tym przypadku statystyką pomocniczą tabeli, ale nie działają jako reguła rozstrzygająca dwumecz. Jeżeli łączny wynik rundy pucharowej jest remisowy, rozgrywa się dogrywkę, a następnie, w razie potrzeby, serię rzutów karnych.

Kluby z miejsc 1–8 awansują bezpośrednio do 1/8 finału. Zespoły sklasyfikowane na pozycjach 9–24 grają w dwumeczowych barażach fazy pucharowej, natomiast drużyny z miejsc 25–36 odpadają z europejskich rozgrywek.

Pozycja zajęta w fazie ligowej wpływa na rozstawienie i miejsce w drabince. Zespoły z miejsc 9–16 są rozstawione w barażach, a kluby z pierwszej ósemki otrzymują rozstawienie w 1/8 finału. Faza od baraży do półfinałów jest rozgrywana w dwumeczach.

Finał jest pojedynczym meczem na wcześniej wybranym stadionie. Przy remisie po 90 minutach rozgrywa się dwie części dogrywki po 15 minut, a następnie serię rzutów karnych. Finał sezonu 2026/27 odbędzie się 26 maja 2027 roku na Stadionie Frankfurt.

Zwycięzca otrzyma miejsce w fazie ligowej Ligi Mistrzów UEFA 2027/28, jeżeli wcześniej nie zakwalifikuje się przez ligę krajową. Zagra także ze zdobywcą Ligi Mistrzów o Superpuchar UEFA 2027.

Ewolucja formatu

W sezonie 1971/72 Puchar UEFA liczył 64 kluby i był turniejem pucharowym. Do zdobycia trofeum trzeba było przejść pięć dwumeczowych rund oraz dwumeczowy finał.

Do sezonu 1996/97 o tytule decydowały dwa spotkania finałowe. Od edycji 1997/98 finał jest pojedynczym meczem rozgrywanym na neutralnym stadionie. Pierwszy taki finał wygrał Inter, pokonując Lazio 3:0 w Paryżu.

Po likwidacji Pucharu Zdobywców Pucharów przed sezonem 1999/2000 część jego uczestników została włączona do Pucharu UEFA. Rozszerzono również system przechodzenia zespołów wyeliminowanych z Ligi Mistrzów.

W sezonie 2004/05 po raz pierwszy wprowadzono fazę grupową. Utworzono osiem grup po pięć klubów, a każdy uczestnik rozgrywał cztery mecze – dwa u siebie i dwa na wyjeździe.

Rebranding z sezonu 2009/10 przyniósł nazwę UEFA Europa League. Główna część rozgrywek obejmowała 48 klubów podzielonych na 12 grup po cztery zespoły. Po dwa najlepsze kluby z każdej grupy oraz drużyny przeniesione z Ligi Mistrzów tworzyły 1/16 finału.

Od sezonu 2014/15 zwycięzca Ligi Europy otrzymuje kwalifikację do kolejnej edycji Ligi Mistrzów. Pierwszym klubem, który skorzystał z tej zasady, była Sevilla.

Powstanie Ligi Konferencji przed sezonem 2021/22 zmniejszyło fazę grupową Ligi Europy do 32 uczestników. Zwycięzcy ośmiu grup awansowali bezpośrednio do 1/8 finału, a wicemistrzowie grali w barażach z drużynami zajmującymi trzecie miejsca w grupach Ligi Mistrzów.

Od sezonu 2021/22 nie obowiązuje reguła goli wyjazdowych. Miejsce zdobycia bramki nie daje dodatkowej przewagi przy równym wyniku dwumeczu.

W sezonie 2024/25 zlikwidowano klasyczną fazę grupową. Zastąpiła ją jedna tabela dla 36 klubów, osiem spotkań każdego uczestnika oraz baraże fazy pucharowej dla zespołów z miejsc 9–24.

Najbardziej utytułowani

Sevilla jest zdecydowanym rekordzistą rozgrywek. Zdobyła siedem tytułów i wygrała wszystkie siedem finałów, w których wystąpiła. Jej sukcesy obejmują dwa kolejne triumfy w latach 2006–2007 oraz rekordową serię trzech zwycięstw od 2014 do 2016 roku.

Po trzy tytuły mają Liverpool, Juventus, Inter, Atlético Madryt i Tottenham Hotspur. Liverpool zwyciężał w trzech różnych dekadach, natomiast Tottenham został pierwszym triumfatorem w 1972 roku i zdobył trzeci puchar w 2025 roku.

Po dwa zwycięstwa odniosły między innymi Parma, Chelsea, Borussia Mönchengladbach, Feyenoord, Eintracht Frankfurt, IFK Göteborg, Porto i Real Madryt. Aston Villa dołączyła do listy triumfatorów w 2026 roku.

Sevilla – 7

Liverpool – 3

Juventus – 3

Inter – 3

Atlético Madryt – 3

Tottenham Hotspur – 3

Legendarne edycje

Pierwszą edycję w sezonie 1971/72 wygrał Tottenham Hotspur. W angielskim finale londyński klub pokonał Wolverhampton Wanderers 2:1 na wyjeździe, a następnie zremisował 1:1 na White Hart Lane. Zwycięstwo 3:2 w dwumeczu uczyniło Tottenham pierwszym zdobywcą Pucharu UEFA.

Finał sezonu 1987/88 przyniósł jeden z największych powrotów w historii europejskich pucharów. Bayer Leverkusen przegrał pierwszy mecz z Espanyolem 0:3, ale w rewanżu odrobił całą stratę. Po bezbramkowej dogrywce niemiecki klub wygrał serię rzutów karnych 3:2.

Liverpool i Deportivo Alavés stworzyły w 2001 roku najwyżej punktowany finał rozgrywek. Angielski klub zwyciężył 5:4 po dogrywce, a o wyniku zdecydował złoty gol po samobójczym trafieniu Delfíego Geliego. Liverpool zakończył sezon z trzema zdobytymi pucharami.

Sevilla w sezonie 2015/16 została pierwszym klubem, który wygrał Puchar UEFA lub Ligę Europy trzy razy z rzędu. W finale w Bazylei Liverpool prowadził po golu Daniela Sturridge’a, lecz Sevilla zwyciężyła 3:1 dzięki trafieniu Kevina Gameiro i dwóm bramkom Coke.

Atalanta zdobyła pierwsze europejskie trofeum w 2024 roku. Ademola Lookman strzelił trzy gole w wygranym 3:0 finale z Bayerem Leverkusen, kończąc serię 51 meczów niemieckiego zespołu bez porażki.

Aston Villa wygrała sezon 2025/26, pokonując Freiburg 3:0 w finale w Stambule. Bramki zdobyli Youri Tielemans, Emiliano Buendía i Morgan Rogers. Był to pierwszy tytuł klubu w tych rozgrywkach oraz rekordowe piąte zwycięstwo trenera Unaia Emery’ego.

Znaczenie

Liga Europy jest drugim poziomem męskich rozgrywek klubowych UEFA, pomiędzy Ligą Mistrzów a Ligą Konferencji. Zdobycie trofeum ma samodzielną wartość sportową, a dodatkową nagrodą jest miejsce w kolejnej Lidze Mistrzów.

Turniej daje międzynarodową szansę klubom, które nie należą do stałego grona uczestników Ligi Mistrzów. Dla części zespołów długa kampania w Lidze Europy jest najważniejszym osiągnięciem sezonu i okazją do zdobycia pierwszego europejskiego trofeum.

Rozgrywki wpływają na rozwój piłkarzy i trenerów. Spotkania z rywalami reprezentującymi inne ligi oraz konieczność zarządzania dwumeczami, podróżami i czwartkowym kalendarzem tworzą warunki odmienne od regularnej rywalizacji krajowej.

Liga Europy ma istotne znaczenie finansowe, choć wypłaty pozostają niższe niż w Lidze Mistrzów. Na sezon 2025/26 UEFA przeznaczyła 565 milionów euro do podziału między uczestników od fazy ligowej, uwzględniając opłaty startowe, wyniki sportowe i filar wartości.

Regularny udział może zwiększać przychody klubu, jego współczynnik UEFA oraz atrakcyjność na rynku transferowym. Jednocześnie różnica między wpływami z Ligi Europy i Ligi Mistrzów utrwala ekonomiczną przewagę zespołów regularnie występujących w najwyższych rozgrywkach.

Format fazy ligowej zapewnia każdemu uczestnikowi osiem spotkań i bardziej zróżnicowany zestaw przeciwników niż dawny system grupowy. Zwiększa jednak obciążenie kalendarza, a jedna tabela porównuje kluby, które nie grają z identycznym zestawem rywali.

System transferowania drużyn z eliminacji Ligi Mistrzów podnosi poziom sportowy Ligi Europy, lecz może być postrzegany jako przewaga zespołów rozpoczynających sezon w wyższych rozgrywkach. Po fazie ligowej nie ma już przejścia do Ligi Konferencji.

Rekordy

Najwięcej tytułów: Sevilla – 7 – wspólna historia Pucharu UEFA i UEFA Europa League do zakończenia sezonu 2025/26

Najwięcej kolejnych tytułów: Sevilla – 3 – zwycięstwa w sezonach 2013/14, 2014/15 i 2015/16

Najwięcej udziałów klubu: Ajax – 30 edycji – oficjalne statystyki Pucharu UEFA i Ligi Europy po sezonie 2025/26

Najwięcej rozegranych meczów przez klub: Sporting CP – 203 – oficjalne statystyki Pucharu UEFA i Ligi Europy po sezonie 2025/26

Najwięcej występów zawodnika: João Moutinho – 99 – mecze w Pucharze UEFA i Lidze Europy uwzględniane przez oficjalne statystyki UEFA

Najwięcej goli: Henrik Larsson – 40 – łączny dorobek w Pucharze UEFA i Lidze Europy wraz z kwalifikacjami

Najwięcej tytułów trenera: Unai Emery – 5 – trzy zwycięstwa z Sevillą oraz po jednym z Villarrealem i Aston Villą

Najwięcej goli w jednym finale: Liverpool – Deportivo Alavés 5:4 – dziewięć bramek w finale sezonu 2000/01