Villarreal Club de Fútbol

## Wprowadzenie

Villarreal Club de Fútbol jest klubem sportowym z miasta Vila-real we Wspólnocie Walenckiej. Pierwsza męska drużyna występuje w LaLiga i regularnie kwalifikuje się do europejskich pucharów. Organizacja prowadzi także zespół rezerw, drużyny młodzieżowe, sekcję kobiecą i rozbudowaną akademię.

Znaczenie Villarrealu wynika z dysproporcji między skalą lokalnego rynku a osiąganymi wynikami. Klub działa w mieście znacznie mniejszym niż Madryt, Barcelona, Walencja czy Sewilla, a mimo to zdobył Ligę Europy, dwukrotnie dotarł do półfinału Ligi Mistrzów i zakończył sezon 200708 jako wicemistrz Hiszpanii.

Villarreal jest znany z żółtych strojów i przydomka El Submarino Amarillo. Określenie nawiązuje do piosenki „Yellow Submarine” zespołu The Beatles i zostało spopularyzowane przez kibiców podczas walki o awans w sezonie 196768. Z czasem stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przydomków klubowych w Hiszpanii.

Historia klubu pokazuje, jak długoterminowe zarządzanie, inwestycje w infrastrukturę, rozwój zawodników i skuteczny scouting mogą zmniejszyć przewagę organizacji dysponujących większą bazą kibicowską oraz wyższymi przychodami. Nie była to jednak droga pozbawiona przerw, spadków i nieudanych sezonów. Villarreal jeszcze w latach 90. występował głównie poza najwyższą klasą, a po debiucie w LaLiga natychmiast z niej spadł.

## Powstanie klubu

Club Deportivo Villarreal został założony 10 marca 1923 roku przez grupę mieszkańców zainteresowanych rozwojem sportu, przede wszystkim futbolu. Spotkanie założycielskie odbyło się na zapleczu apteki należącej do José Calducha Almeli, który został pierwszym prezesem organizacji. Wśród inicjatorów znajdowali się przedstawiciele lokalnego środowiska kupieckiego i społecznego.

Pierwotna nazwa brzmiała Club Deportivo Villarreal. Celem nie było tworzenie wyłącznie drużyny piłkarskiej, lecz organizacji promującej różne formy aktywności sportowej. Futbol szybko stał się jednak jej najważniejszą częścią.

24 maja 1923 roku powołano pierwszy formalny zarząd. Jedną z najważniejszych decyzji było pozyskanie terenu pod boisko w dzielnicy El Madrigal. Obiekt początkowo określano jako Campo de Deportes, natomiast nazwa El Madrigal zaczęła być używana w kolejnych latach.

Pierwszy stadion otwarto 17 czerwca 1923 roku meczem CD Castellón z Cervantesem. Villarreal nie wystąpił więc w spotkaniu inaugurującym własny obiekt. Pierwszy odnotowany mecz drużyny rozegrano 21 sierpnia przeciwko Red y Star z Castellón.

Początkowe stroje składały się z białych koszulek i czarnych spodenek. Żółty kolor, dziś jednoznacznie kojarzony z klubem, został wprowadzony dopiero po II wojnie światowej. Pierwsza drużyna z 1923 roku nie była więc „Żółtą Łodzią Podwodną” ani pod względem stroju, ani nazwy.

Ceny biletów na pierwsze spotkania ustalono na pół pesety dla dorosłych i połowę tej kwoty dla dzieci. Kobiety mogły wchodzić bezpłatnie. Informacja ta pokazuje lokalny i społeczny charakter działalności, ale nie oznacza, że kobiety posiadały wówczas równy udział w zarządzaniu organizacją.

Powstanie klubu przypadło na okres, w którym hiszpański futbol nie miał jeszcze w pełni ustabilizowanej struktury ligowej. Villarreal rozwijał się poprzez mecze towarzyskie i rozgrywki regionalne. Ogólnokrajowa liga rozpoczęła działalność dopiero w 1929 roku, a klub przez wiele dekad pozostawał poza jej najwyższymi poziomami.

## Pierwsze lata działalności

W pierwszym okresie Villarreal rywalizował przede wszystkim z zespołami z prowincji Castellón i pozostałych części regionu Walencji. Spotkania miały początkowo charakter towarzyski, a udział w oficjalnych rozgrywkach rozpoczął się dopiero po ustabilizowaniu struktur lokalnej federacji.

W sezonie 193536 Club Deportivo Villarreal zbliżył się do awansu do Segunda División. W barażu przegrał jednak z Cartageną. Był to pierwszy moment, w którym niewielki klub z Vila-real znalazł się blisko wejścia na poziom ogólnokrajowego futbolu zawodowego.

Rozwój został przerwany przez hiszpańską wojnę domową. Regularna działalność sportowa ustała, a klub utracił część struktur i możliwości finansowych. Pierwotny CD Villarreal zakończył działalność w 1942 roku.

W tym samym roku powstał Club Atlético Foghetecaz. Nazwa była akronimem utworzonym z fragmentów nazwisk lub przydomków osób związanych z jego założeniem. Nowa organizacja nie była prostą reaktywacją wcześniejszego klubu, lecz oddzielnym podmiotem, który stopniowo przejął reprezentowanie miasta w futbolu.

W 1946 roku podjęto decyzję o zmianie nazwy na Club Atlético Foghetecaz Villarreal. Klubowa chronologia herbów klasyfikuje wariant CAF Villarreal od 1947 roku. Rozbieżność dotyczy momentu podjęcia decyzji i okresu pełnego wdrożenia nowej identyfikacji, a nie istnienia dwóch niezależnych zespołów.

W drugiej połowie lat 40. wprowadzono żółte koszulki. Według klubowej historii osoba odpowiedzialna za zakup strojów nie znalazła w sklepie w Walencji zamówionych białych koszul i wybrała dostępny żółty komplet. Początkowo łączono go z czarnymi spodenkami. Niebieskie spodenki pojawiły się w 1956 roku, a całkowicie żółty strój stał się normą znacznie później.

W lipcu 1954 roku przyjęto nazwę Villarreal Club de Fútbol. Zmiana podkreślała identyfikację z miastem i oddalała organizację od nazwy Foghetecaz. Od tego momentu podstawowa nazwa pozostaje niezmienna, choć w późniejszym okresie dodano oznaczenie formy prawnej S.A.D.

## Rozwój i najważniejsze okresy

### Lata 1923–1942 pierwszy Club Deportivo Villarreal

Pierwsza organizacja stworzyła boisko, lokalną społeczność i podstawową tradycję klubową. Nie osiągnęła jednak poziomu Segunda División ani stabilnej pozycji w futbolu zawodowym.

Najbliżej ogólnokrajowego awansu Villarreal znalazł się przed wojną domową. Porażka z Cartageną w barażu z 1936 roku zamknęła pierwszą próbę wejścia na wyższy poziom.

Wojna przerwała działalność sportową i doprowadziła do zaniku pierwotnego klubu. Współczesny Villarreal odwołuje się do jego daty założenia, barw miejskich tradycji i stadionu, ale źródła klubowe dokumentują przerwę organizacyjną.

### Lata 1942–1969 odbudowa, nowa nazwa i żółta tożsamość

CA Foghetecaz rozpoczął drugi etap futbolowej historii miasta. Przekształcenie w CAF Villarreal, przyjęcie żółtych koszulek i zmiana nazwy na Villarreal CF stworzyły podstawy współczesnej identyfikacji.

Klub przez wiele lat rywalizował na poziomie regionalnym i w Tercera División. Awansował, spadał i ponownie budował drużynę, nie dysponując środkami porównywalnymi z większymi organizacjami regionu.

W sezonie 196768 podczas walki o awans kibice zaczęli wykorzystywać melodię „Yellow Submarine”. Piosenka była odtwarzana z przenośnego gramofonu, a słowa dostosowano do nazwy i sytuacji zespołu. Tak narodził się przydomek, który później stał się ważniejszy niż wiele oficjalnych kampanii wizerunkowych.

### Lata 1970–1997 wejście do Segunda División i długie poszukiwanie stabilności

7 lipca 1970 roku Villarreal po raz pierwszy awansował do Segunda División. W decydującym barażu rozegranym na Santiago Bernabéu pokonał Bilbao Athletic 21. Był to pierwszy awans do ogólnokrajowego zaplecza elity.

Pobyt na tym poziomie nie przyniósł jeszcze trwałego przełomu. Klub w kolejnych dekadach przemieszczał się między Segunda División, Segunda División B i Tercera División.

Wyniki zależały od krótkich cykli sportowych, lokalnego finansowania i możliwości zatrzymywania najlepszych zawodników. Villarreal był rozpoznawalny regionalnie, ale nie należał do ważnych uczestników ogólnokrajowej ligi.

Punkt zwrotny nastąpił w 1997 roku, gdy prezesem został Fernando Roig. Nowe kierownictwo rozpoczęło inwestycje w skład, akademię, zaplecze treningowe i profesjonalizację struktur.

### Lata 1998–2003 pierwszy awans do LaLiga

24 maja 1998 roku Villarreal wywalczył pierwszy awans do Primera División. W barażu z Compostelą oba mecze zakończyły się remisami, ale bramka zdobyta na wyjeździe dała awans drużynie prowadzonej przez José Antonio Iruleguiego.

Debiutancki sezon zakończył się spadkiem po barażu z Sevillą. Klub nie zrezygnował jednak z rozpoczętego projektu i już rok później wrócił do najwyższej klasy.

Od sezonu 200001 Villarreal zaczął budować trwałą pozycję w LaLiga. Zespół pozyskiwał zawodników niedocenianych w większych klubach, korzystał z rynku południowoamerykańskiego i rozwijał własne zaplecze.

Pierwszymi międzynarodowymi sukcesami były występy w Pucharze Intertoto. Villarreal dotarł do finału w 2002 roku, a następnie wygrał rozgrywki w 2003 i 2004 roku. Trofeum nie miało prestiżu Ligi Mistrzów czy Pucharu UEFA, ale otwierało drogę do dalszej europejskiej rywalizacji.

### Lata 2004–2009 era Manuela Pellegriniego

Manuel Pellegrini objął drużynę w 2004 roku. Wspólnie z działaczami zbudował zespół oparty na technicznych pomocnikach, cierpliwym rozegraniu i zawodnikach zdolnych do zmiany pozycji.

W kadrze znajdowali się między innymi Juan Román Riquelme, Marcos Senna, Diego Forlán, Juan Pablo Sorín, Rodolfo Arruabarrena, Gonzalo Rodríguez i Santi Cazorla.

W sezonie 200405 Villarreal zajął trzecie miejsce w LaLiga i po raz pierwszy zakwalifikował się do Ligi Mistrzów. W debiutanckiej edycji dotarł aż do półfinału.

W ćwierćfinale wyeliminował Inter Mediolan dzięki bramce Arruabarreny. W półfinale przegrał z Arsenalem 01 w dwumeczu. W końcówce rewanżu Riquelme nie wykorzystał rzutu karnego, który mógł doprowadzić do dogrywki.

W sezonie 200708 Villarreal został wicemistrzem Hiszpanii z 77 punktami. Był to najlepszy wynik ligowy w historii klubu. Zespół wyprzedził trzecią Barcelonę o 10 punktów, a do Realu Madryt stracił osiem.

Pięcioletnia praca Pellegriniego zmieniła sposób postrzegania Villarrealu. Klub z debiutanta stał się regularnym uczestnikiem europejskich pucharów i drużyną zdolną do rywalizacji z największymi zespołami.

### Lata 2009–2012 kolejne europejskie występy i spadek

Po odejściu Pellegriniego klub nadal posiadał silny skład. Do ważnych zawodników należeli Giuseppe Rossi, Borja Valero, Cani, Bruno Soriano i Nilmar.

W sezonie 201011 Villarreal zajął czwarte miejsce w LaLiga i dotarł do półfinału Ligi Europy. Został w nim wyeliminowany przez FC Porto, późniejszego zwycięzcę rozgrywek.

Kolejny sezon zakończył się jednak kryzysem. Villarreal przegrał wszystkie sześć spotkań w fazie grupowej Ligi Mistrzów, zmieniał trenerów i do ostatniej kolejki walczył o utrzymanie.

Porażka z Atlético Madryt przy jednoczesnym golu Rayo Vallecano w innym spotkaniu przesądziła o spadku w 2012 roku. Zaledwie rok po czwartym miejscu i półfinale Ligi Europy klub znalazł się w Segunda División.

### Lata 2013–2016 powrót pod wodzą Marcelino

Marcelino García Toral przejął drużynę w styczniu 2013 roku. Villarreal awansował do LaLiga po zwycięstwie 10 nad Almeríą w ostatniej kolejce. Sezon zakończył z 77 punktami.

Po powrocie zespół nie ograniczył się do walki o utrzymanie. Zajął szóste miejsce i zakwalifikował się do europejskich pucharów.

Marcelino stosował najczęściej ustawienie 4–4–2. Drużyna broniła w zwartym bloku, szybko przechodziła do ataku i intensywnie wykorzystywała boczne sektory.

W sezonie 201415 Villarreal dotarł do półfinału Pucharu Króla, a rok później zajął czwarte miejsce w LaLiga i wystąpił w półfinale Ligi Europy. Przegrał w nim z Liverpoolem mimo zwycięstwa w pierwszym spotkaniu.

Pierwsza kadencja trenera zakończyła się latem 2016 roku. Pozostawił klub ponownie ustabilizowany w krajowej czołówce.

### Lata 2017–2020 modernizacja stadionu i sportowa niestabilność

W 2017 roku El Madrigal otrzymał nazwę Estadio de la Cerámica. Zmiana miała podkreślać związek z przemysłem ceramicznym, będącym jednym z najważniejszych elementów gospodarki prowincji Castellón.

W kolejnych sezonach Villarreal występował w europejskich pucharach, ale nie utrzymywał jednakowego poziomu. Częste zmiany trenerów i zawodników wpływały na stabilność zespołu.

Sezon 201819 przyniósł jednocześnie walkę o utrzymanie w LaLiga i awans do ćwierćfinału Ligi Europy. W krajowych rozgrywkach drużyna długo znajdowała się blisko strefy spadkowej, natomiast w Europie została wyeliminowana przez Valencię.

Po ustabilizowaniu wyników klub rozpoczął kolejny projekt, powierzając w 2020 roku drużynę Unaiowi Emery’emu.

### Lata 2020–2022 pierwsze duże trofeum i drugi półfinał Ligi Mistrzów

Unai Emery objął Villarreal latem 2020 roku. Jego doświadczenie w rozgrywkach pucharowych szybko przełożyło się na największy sukces w historii organizacji.

W sezonie 202021 Villarreal przeszedł Ligę Europy bez porażki. W finale z Manchesterem United padł remis 11, a seria rzutów karnych zakończyła się wynikiem 1110. Decydującą jedenastkę wykorzystał bramkarz Gerónimo Rulli, który następnie obronił strzał Davida de Gei.

Triumf był pierwszym dużym oficjalnym trofeum klubu i zapewnił automatyczny udział w Lidze Mistrzów. W Superpucharze UEFA Villarreal zremisował z Chelsea 11, ale przegrał serię rzutów karnych.

W sezonie 202122 drużyna wyeliminowała Juventus i Bayern Monachium. W półfinale przegrała z Liverpoolem 25 w dwumeczu, mimo że w rewanżu odrobiła dwubramkową stratę przed przerwą.

Drugi półfinał Ligi Mistrzów potwierdził, że wynik z 2006 roku nie był pojedynczym przypadkiem. Klub ponownie znalazł się wśród czterech najlepszych zespołów Europy, opierając się na organizacji, doświadczeniu i przygotowaniu do dwumeczów.

### Lata 2022–2026 stulecie, powrót Marcelino i kolejna Liga Mistrzów

Po odejściu Emery’ego do Aston Villi Villarreal zmieniał trenerów. Drużynę prowadzili między innymi Quique Setién i Pacheta, ale wyniki pozostawały niestabilne.

W 2023 roku klub obchodził stulecie. Uroczystości nawiązywały do założenia w 1923 roku, niezależnie od złożonej historii organizacyjnej po 1942 roku.

Marcelino wrócił w listopadzie 2023 roku. Stopniowo uporządkował grę i przywrócił zespołowi regularność ligową.

W sezonie 202425 Villarreal zakwalifikował się do Ligi Mistrzów. Rok później ponownie znalazł się w czołowej czwórce, co oznaczało pierwszy w historii klubu awans do tych rozgrywek w dwóch kolejnych sezonach.

Sezon 202526 zakończył się trzecim miejscem i 72 punktami. Villarreal strzelił 72 gole, ustanawiając własny rekord w najwyższej klasie. W Lidze Mistrzów zdobył jednak tylko jeden punkt i odpadł po fazie ligowej.

Po zakończeniu sezonu Marcelino odszedł. W dwóch kadencjach poprowadził zespół w 298 oficjalnych spotkaniach, ustanawiając rekord klubowy. Jego następcą został Iñigo Pérez, zatrudniony na trzy sezony.

## Sukcesy krajowe

Najlepszym wynikiem Villarrealu w LaLiga jest drugie miejsce w sezonie 200708. Drużyna Manuela Pellegriniego zdobyła 77 punktów i wyprzedziła Barcelonę, Atlético Madryt, Sevillę oraz Valencię.

Wicemistrzostwo nie było efektem pojedynczej serii spotkań. Villarreal przez cały sezon utrzymywał wysoką regularność, potrafił kontrolować mecze przez środek pola i skutecznie punktował przeciwko zespołom z różnych części tabeli.

Drugim najlepszym wynikiem jest trzecie miejsce z sezonu 202526. Villarreal zdobył 72 punkty i strzelił 72 gole. Był to najwyższy dorobek bramkowy w jednym sezonie LaLiga w historii klubu.

Klub nigdy nie zdobył mistrzostwa Hiszpanii, Pucharu Króla ani Superpucharu Hiszpanii. Jego sukcesy krajowe mają więc przede wszystkim formę wysokich miejsc ligowych, kwalifikacji do europejskich pucharów i awansów między poziomami.

Pierwszy awans do Segunda División w 1970 roku był ważniejszy dla rozwoju organizacji niż wiele pojedynczych zwycięstw pucharowych. Otworzył drogę do regularnej rywalizacji ogólnokrajowej.

Jeszcze większe znaczenie miał pierwszy awans do LaLiga w 1998 roku. Choć drużyna natychmiast spadła, doświadczenie umożliwiło szybką korektę projektu i powrót po jednym sezonie.

Awans z 2013 roku również miał charakter punktu zwrotnego. Villarreal wrócił do elity po jednym roku i niemal natychmiast odzyskał miejsce w europejskich pucharach.

W Pucharze Króla najlepszymi wynikami były półfinały. Szczególnie ważny był sezon 201415, gdy drużyna Marcelino przegrała z Barceloną. Brak krajowego trofeum pozostaje jedną z głównych luk w klubowym dorobku.

## Występy międzynarodowe

Villarreal zdobył Ligę Europy UEFA w sezonie 202021. Jest to największy sukces w historii klubu i pierwsze duże trofeum organizacji.

Drużyna Unaia Emery’ego zakończyła europejską kampanię bez porażki. Wygrała 11 spotkań i trzy zremisowała. W fazie pucharowej wyeliminowała Salzburg, Dynamo Kijów, Dinamo Zagrzeb i Arsenal.

Finał z Manchesterem United odbył się 26 maja 2021 roku w Gdańsku. Gerard Moreno dał Villarrealowi prowadzenie, a Edinson Cavani wyrównał. Po bezbramkowej dogrywce wszystkie pierwsze 20 rzutów karnych zakończyło się golami. Gerónimo Rulli wykorzystał jedenastkę, a następnie obronił próbę Davida de Gei.

Trofeum miało kilka konsekwencji. Villarreal po raz pierwszy wygrał duże rozgrywki, zapewnił sobie udział w Lidze Mistrzów i potwierdził zdolność do pokonywania klubów dysponujących znacznie większymi budżetami.

W Lidze Mistrzów największymi osiągnięciami są półfinały z sezonów 200506 i 202122. W pierwszym przypadku Villarreal był debiutantem, a w drugim wrócił do tej fazy po 16 latach.

W 2006 roku drużyna Pellegriniego wygrała grupę przed Benficą, Lille i Manchesterem United. Następnie wyeliminowała Rangers oraz Inter Mediolan. Od finału dzielił ją dwumecz z Arsenalem zakończony wynikiem 01.

W sezonie 202122 Villarreal przeszedł fazę grupową, pokonał Juventus 30 na jego stadionie i wyeliminował Bayern dzięki remisowi w Monachium. Liverpool okazał się lepszy dopiero w półfinale.

Klub dotarł również do półfinałów Pucharu UEFA lub Ligi Europy w sezonach 200304, 201011 i 201516. Regularność tych wyników pokazuje, że europejska pozycja Villarrealu nie opiera się wyłącznie na triumfie z 2021 roku.

Puchary Intertoto z 2003 i 2004 roku były pierwszymi oficjalnymi trofeami międzynarodowymi. Turniej służył przede wszystkim kwalifikacji do Pucharu UEFA, dlatego jego prestiż był niższy niż głównych rozgrywek, ale miał realne znaczenie dla europejskiego rozwoju klubu.

Sezon 202526 był międzynarodowym niepowodzeniem. Villarreal rozegrał osiem spotkań fazy ligowej Ligi Mistrzów, zanotował jeden remis i siedem porażek. Zdobył punkt przeciwko Juventusowi, a przegrał między innymi z Tottenhamem, Manchesterem City, Borussią Dortmund i Bayerem Leverkusen.

Kontrast między trzecim miejscem w LaLiga a słabym wynikiem europejskim pokazał, że dobra forma krajowa nie gwarantuje skuteczności w rozgrywkach o innym tempie, poziomie rywali i wymaganiach kadrowych.

## Stadion i infrastruktura

Villarreal rozgrywa domowe mecze na Estadio de la Cerámica. Obiekt znajduje się przy Calle Blasco Ibáñez, niedaleko centrum Vila-real, i może przyjąć 21 332 widzów. Boisko ma wymiary 105 na 68 metrów.

Stadion został otwarty 17 czerwca 1923 roku, kilka miesięcy po założeniu pierwszego klubu. Pierwszy mecz rozegrali CD Castellón i Cervantes. Villarreal wystąpił na obiekcie dopiero później.

W latach 1923–1925 używano określenia Campo del Villarreal lub Campo de Deportes. Następnie utrwaliła się nazwa El Madrigal, pochodząca od dzielnicy i terenu, na którym znajdował się stadion.

W 2017 roku obiekt przemianowano na Estadio de la Cerámica. Nazwa nie jest typowym oznaczeniem jednego sponsora. Odnosi się do całej lokalnej branży ceramicznej, silnie związanej z gospodarką prowincji Castellón.

Villarreal gra w tym samym miejscu od 1923 roku. Stadion był wielokrotnie przebudowywany, dlatego dzisiejszy obiekt nie zachował pierwotnej konstrukcji. Ciągłość dotyczy lokalizacji, a nie niezmienionej budowli.

Największa współczesna modernizacja została zakończona w 2022 roku. Przebudowano trybuny, zadaszenie, elewację, strefy dla mediów, przestrzenie komercyjne i zaplecze techniczne.

Charakterystycznym elementem są ceramiczne okładziny odnoszące się do lokalnego przemysłu. Stadion wykorzystuje również instalację fotowoltaiczną złożoną z ponad tysiąca paneli rozmieszczonych na powierzchni około 3200 metrów kwadratowych. Energia ma być wykorzystywana na potrzeby obiektu i klubowej infrastruktury.

Trybuny znajdują się blisko boiska, co wzmacnia akustykę podczas spotkań. Ławki rezerwowych są wbudowane w dolne części widowni, a część stref została zaprojektowana tak, aby poprawić widoczność i obsługę wydarzeń międzynarodowych.

Głównym zapleczem treningowym jest Ciudad Deportiva José Manuel Llaneza. Nazwa upamiętnia wieloletniego działacza, który odegrał ważną rolę w rozwoju projektu sportowego w okresie prezydentury Fernando Roiga.

Klub korzysta także z Ciudad Deportiva Pamesa. Obiekty służą pierwszej drużynie, rezerwom, akademii i pozostałym zespołom organizacji.

## Barwy, herb i tożsamość

Pierwszym strojem Club Deportivo Villarreal była biała koszulka połączona z czarnymi spodenkami. Żółty kolor został wprowadzony dopiero po powstaniu CAF Villarreal w latach 40.

Według oficjalnej historii klubu działacz odpowiedzialny za zakup nowych strojów udał się do Walencji po białe koszulki. Ponieważ nie były dostępne, kupił żółte. Wydarzenie to nadało organizacji kolor, który później stał się jej najważniejszym symbolem.

Początkowo żółtą koszulkę łączono z czarnymi spodenkami. W marcu 1956 roku wprowadzono niebieskie spodenki. Zestaw żółto-niebieski był używany przez kolejne dekady.

Całkowicie żółty podstawowy strój został utrwalony w sezonie 200405. Od tego czasu koszulka, spodenki i skarpety domowego kompletu są najczęściej żółte, choć poszczególne projekty zawierają niebieskie detale.

Od barw pochodzi określenie Los Groguets. Słowo „groc” oznacza po walencku kolor żółty, a zdrobnienie odnosi się do zawodników i kibiców.

Najbardziej znanym przydomkiem pozostaje El Submarino Amarillo. Powstał pod koniec lat 60., gdy grupa kibiców wykorzystywała piosenkę „Yellow Submarine” podczas walki o awans. Przydomek nie został więc stworzony przez dział marketingu ani przejęty od innego klubu.

Herb pierwszego CD Villarreal różnił się od współczesnego. Kolejne zmiany nazw przynosiły również nowe inicjały i kształty znaku.

Współczesny herb opiera się na tarczy z koroną, literami C, V i F oraz żółto-czerwonymi pasami. Pasy odnoszą się do senyery, historycznego symbolu regionu Walencji i Korony Aragonii.

Podstawowa nowoczesna wersja herbu jest używana od sezonu 196667. Późniejsze modyfikacje dotyczyły przede wszystkim proporcji, kolorów, konturów i sposobu reprodukcji cyfrowej.

Tożsamość Villarrealu łączy miasto, region, przemysł ceramiczny, żółty kolor i ideę klubu zdolnego do rywalizowania ponad skalę własnego rynku. Nie oznacza to jednak, że organizacja jest wyłącznie spontanicznym projektem lokalnym. Jej współczesna pozycja jest także wynikiem prywatnego finansowania, profesjonalnego zarządzania i długoterminowych inwestycji rodziny Roig.

## Styl gry i filozofia sportowa

Villarreal nie miał jednego stylu obowiązującego przez całą historię. Przez większość XX wieku sposób gry zależał od dostępnych zawodników, poziomu rozgrywek i krótkoterminowych potrzeb.

Współczesna reputacja klubu zaczęła kształtować się pod wodzą Manuela Pellegriniego. Jego zespoły wykorzystywały technicznych pomocników, krótkie podania i cierpliwe tworzenie przewagi.

Juan Román Riquelme pełnił rolę głównego organizatora. Marcos Senna stabilizował środek pola, a Diego Forlán, José Mari i później Giuseppe Rossi zapewniali ruch oraz skuteczność w ataku.

Marcelino stworzył odmienny model. W pierwszej kadencji stosował najczęściej ustawienie 4–4–2, zwarty blok, szybkie przejścia i szeroką grę pomocników. Drużyna potrafiła oddawać inicjatywę, nie rezygnując z agresywnego atakowania wolnej przestrzeni.

Unai Emery dostosowywał ustawienie do rozgrywek i przeciwników. Villarreal bronił w średnim lub niskim bloku, ale potrafił również budować akcje przez Daniego Parejo i wykorzystywać bocznych obrońców.

W Lidze Europy 202021 szczególnie ważne były kontrola tempa, zabezpieczenie środkowej strefy i umiejętność rozgrywania dwumeczów. Zespół rzadko dominował przez pełne 90 minut, ale skutecznie ograniczał mocne strony rywali.

Polityka sportowa łączy akademię ze scoutingiem zagranicznym. Villarreal rozwija własnych zawodników, pozyskuje piłkarzy przed osiągnięciem szczytu kariery i korzysta z doświadczonych liderów.

Do wychowanków lub zawodników rozwiniętych w klubowym systemie należą między innymi Santi Cazorla, Bruno Soriano, Mario Gaspar, Pau Torres, Yeremy Pino, Álex Baena, Rodri i Gerard Moreno. Nie wszyscy spędzili całą karierę w Villarreal, ale klub odegrał istotną rolę w ich rozwoju.

Transfery stanowią ważny element modelu finansowego. Villarreal pozyskiwał zawodników takich jak Forlán, Rossi, Eric Bailly, Cédric Bakambu czy Nicolas Jackson, rozwijał ich, a następnie sprzedawał za kwoty wyższe niż koszt zakupu. Strategia wiąże się jednak z ryzykiem regularnego tracenia najlepszych piłkarzy.

Akademia nie pełni wyłącznie funkcji wizerunkowej. Villarreal B występował również w Segunda División, umożliwiając zawodnikom przechodzenie do pierwszej drużyny bez natychmiastowego opuszczania organizacji.

Iñigo Pérez został trenerem w czerwcu 2026 roku, ale do dnia aktualizacji nie poprowadził Villarrealu w oficjalnym meczu. Nie można więc jeszcze wiarygodnie opisać stylu jego zespołu. Pierwsze treningi przed sezonem 202627 zaplanowano na 9 lipca.

## Najważniejsi trenerzy

### José Antonio Irulegui

José Antonio Irulegui prowadził Villarreal podczas pierwszego awansu do LaLiga w 1998 roku. Jego drużyna zajęła miejsce pozwalające na udział w barażu, a następnie wyeliminowała Compostelę.

Awans miał większe znaczenie niż późniejszy spadek. Pokazał władzom, że projekt rozwijany po przejęciu prezydentury przez Fernando Roiga może doprowadzić klub do najwyższej klasy.

Irulegui nie stworzył jeszcze europejskiej potęgi, ale przeprowadził organizację przez granicę oddzielającą klub regionalny od uczestnika LaLiga.

### Manuel Pellegrini

Manuel Pellegrini prowadził Villarreal w latach 2004–2009. Zbudował pierwszy zespół klubu rozpoznawalny na poziomie europejskim.

Pod jego wodzą Villarreal zajął trzecie miejsce w LaLiga, dotarł do półfinału Ligi Mistrzów i zdobył wicemistrzostwo Hiszpanii.

Chilijski trener opierał grę na technice, cierpliwym rozegraniu i swobodzie zawodników ofensywnych. Potrafił połączyć indywidualność Riquelme z pracą Senna, Sorína, Arruabarreny i pozostałych graczy.

Pellegrini prowadził zespół w 259 oficjalnych spotkaniach. Przez wiele lat był rekordzistą klubowym, zanim wyprzedził go Marcelino.

### Marcelino García Toral

Marcelino pracował w Villarreal w latach 2013–2016 oraz 2023–2026. Łącznie poprowadził klub w 298 oficjalnych meczach, ustanawiając rekord.

W pierwszej kadencji awansował do LaLiga, ustabilizował zespół w czołówce i doprowadził go do półfinałów Pucharu Króla oraz Ligi Europy.

W drugiej kadencji przywrócił regularność po okresie częstych zmian trenerów. Villarreal zakwalifikował się do Ligi Mistrzów w dwóch kolejnych sezonach, a rozgrywki 202526 zakończył na trzecim miejscu.

Marcelino preferował uporządkowaną grę, niewielkie odległości między zawodnikami i szybkie ataki po odbiorze. Jego odejście w 2026 roku zakończyło drugi ważny etap sportowy.

### Unai Emery

Unai Emery prowadził Villarreal od 2020 do października 2022 roku. Zdobył pierwsze duże trofeum w historii klubu i doprowadził drużynę do półfinału Ligi Mistrzów.

Jego największym atutem było przygotowywanie planów na konkretne dwumecze. Villarreal potrafił zmieniać wysokość pressingu, bronić w różnych ustawieniach i kontrolować tempo przez środkowych pomocników.

Triumf w Lidze Europy w 2021 roku pozostaje najważniejszym osiągnięciem trenerskim w historii organizacji. Rok później Emery wyeliminował Juventus i Bayern Monachium w Lidze Mistrzów.

### Iñigo Pérez

Iñigo Pérez został ogłoszony trenerem 1 czerwca 2026 roku. Podpisał umowę na trzy sezony, obowiązującą do czerwca 2029 roku.

Przed objęciem Villarrealu pracował w Rayo Vallecano. Jego zatrudnienie oznacza rozpoczęcie nowego projektu po odejściu Marcelino.

Na dzień 29 czerwca 2026 roku nie prowadził jeszcze oficjalnego spotkania Villarrealu. Nie powinien być więc oceniany na podstawie wyników poprzednika ani przedstawiany jako twórca ustalonego już stylu drużyny.

## Najważniejsi zawodnicy

### Adriano García

Adriano García był jednym z najważniejszych napastników wcześniejszego okresu historii klubu. Przez wiele lat pozostawał rekordzistą pod względem liczby zdobytych bramek.

Jego wynik został pobity przez Gerarda Moreno dopiero w 2023 roku. Znaczenie Adriano polega na reprezentowaniu epoki sprzed trwałego wejścia do LaLiga, często pomijanej w narracji skupionej na europejskich sukcesach.

### Marcos Senna

Marcos Senna reprezentował Villarreal w latach 2002–2013. Rozegrał 363 oficjalne mecze i przez wiele sezonów był kapitanem.

Jako defensywny pomocnik odpowiadał za odbiór piłki, ustawienie zespołu i rozpoczynanie ataków. Odegrał zasadniczą rolę w półfinale Ligi Mistrzów z 2006 roku oraz wicemistrzostwie z 2008 roku.

Senna stał się jednym z symboli pierwszego europejskiego okresu klubu. Po zakończeniu kariery pozostał związany z organizacją i jej działalnością społeczną.

### Juan Román Riquelme

Juan Román Riquelme był głównym rozgrywającym drużyny Manuela Pellegriniego. W 143 oficjalnych występach zdobył 45 bramek i zanotował 28 asyst.

Argentyńczyk kontrolował tempo, wykonywał stałe fragmenty i tworzył sytuacje napastnikom. Jego sposób gry wymagał ustawienia zespołu zapewniającego mu swobodę między liniami.

Niewykorzystany rzut karny z Arsenalem jest jednym z najbardziej pamiętanych momentów jego pobytu, ale nie powinien przesłaniać wkładu w pierwszy półfinał Ligi Mistrzów.

### Diego Forlán

Diego Forlán dołączył do Villarrealu w 2004 roku. Jego gole pomogły klubowi zająć trzecie miejsce w LaLiga i zakwalifikować się do Ligi Mistrzów.

Napastnik wyróżniał się uderzeniem z dystansu, grą obiema nogami i zdolnością do zdobywania bramek po szybkich atakach. Był jednym z najważniejszych partnerów Riquelme w ofensywie.

Pobyt Forlána pokazał skuteczność modelu transferowego Villarrealu. Zawodnik, który nie spełnił wszystkich oczekiwań w Manchesterze United, w Hiszpanii osiągnął poziom jednego z najlepszych napastników ligi.

### Santi Cazorla

Santi Cazorla jest wychowankiem i jednym z najbardziej cenionych zawodników w historii klubu. Rozegrał 334 oficjalne spotkania w kilku okresach.

W pierwszej części kariery uczestniczył w sukcesach drużyny Pellegriniego. Po ciężkich kontuzjach i wieloletnim leczeniu wrócił w 2018 roku, ponownie stając się podstawowym pomocnikiem.

Jego powrót miał znaczenie sportowe i symboliczne. Pokazał więź między akademią, lokalną społecznością i zawodnikiem, który osiągnął międzynarodową pozycję.

### Bruno Soriano

Bruno Soriano spędził całą zawodową karierę w Villarreal. Rozegrał 425 oficjalnych spotkań i przez wiele lat był kapitanem.

Występował jako defensywny pomocnik. Łączył odbiór piłki, rozegranie i odpowiedzialność za stałe fragmenty.

Bruno uczestniczył zarówno w europejskich sukcesach, jak i w spadku oraz powrocie do LaLiga. Długowieczność pozwoliła mu łączyć kilka generacji drużyny.

### Giuseppe Rossi

Giuseppe Rossi był jednym z najskuteczniejszych napastników europejskiego okresu klubu. W 192 oficjalnych meczach zdobył 82 bramki.

Pomógł Villarrealowi zdobyć wicemistrzostwo Hiszpanii i regularnie kwalifikować się do europejskich pucharów. Wyróżniał się poruszaniem między liniami, techniką i precyzją wykończenia.

Poważne kontuzje ograniczyły dalszy rozwój jego kariery, ale nie zmieniają znaczenia dla drużyny przełomu pierwszej i drugiej dekady XXI wieku.

### Manu Trigueros

Manu Trigueros jest rekordzistą pod względem liczby oficjalnych występów dla Villarrealu. Rozegrał 477 spotkań.

Pomocnik uczestniczył w awansie z 2013 roku, kolejnych kwalifikacjach europejskich, triumfie w Lidze Europy oraz półfinale Ligi Mistrzów.

Jego rola zmieniała się zależnie od trenera. Występował jako środkowy pomocnik, zawodnik ustawiony szerzej i gracz łączący kolejne linie.

### Gerard Moreno

Gerard Moreno jest najlepszym strzelcem w historii Villarrealu. W sierpniu 2023 roku wyprzedził Adriano Garcíę, zdobywając 107. oficjalną bramkę dla klubu. W kolejnych sezonach powiększał rekord.

Napastnik potrafi grać na środku, schodzić do prawej strony i uczestniczyć w budowaniu akcji. Jego znaczenie nie ogranicza się do finalizacji.

W finale Ligi Europy w 2021 roku zdobył bramkę przeciwko Manchesterowi United, a następnie wykorzystał rzut karny w serii jedenastek.

### Pau Torres

Pau Torres jest wychowankiem pochodzącym z Vila-real. Rozegrał 172 mecze w pierwszej drużynie przed transferem do Aston Villi.

Jako lewonożny środkowy obrońca odpowiadał nie tylko za defensywę, lecz także za wyprowadzanie piłki. Był podstawowym zawodnikiem podczas triumfu w Lidze Europy i półfinału Ligi Mistrzów.

Jego kariera pokazuje dwa elementy modelu akademii możliwość wprowadzenia miejscowego zawodnika na poziom reprezentacyjny oraz późniejszą sprzedaż do bogatszego klubu.

### Raúl Albiol i Dani Parejo

Raúl Albiol był kapitanem drużyny, która zdobyła Ligę Europy. Jego doświadczenie, ustawienie i organizacja linii obrony miały szczególne znaczenie w spotkaniach pucharowych.

Dani Parejo odpowiadał za tempo rozegrania, stałe fragmenty i przenoszenie piłki między liniami. Tworzył środek pola wspólnie między innymi z Étienne’em Capoue.

Obaj pokazują, że Villarreal nie opiera swojego modelu wyłącznie na młodzieży. Doświadczeni zawodnicy pozyskiwani z innych klubów mogą pełnić równie ważną funkcję jak wychowankowie.

## Kibice i kultura klubu

Społeczność Villarrealu jest silnie związana z miastem Vila-real i prowincją Castellón. Stadion znajduje się w zabudowie miejskiej, dzięki czemu dzień meczowy bezpośrednio wpływa na rytm okolicznych ulic, lokali i placów.

Skala lokalnej społeczności jest niewielka w porównaniu z bazą Realu Madryt, Barcelony czy Valencii. Z tego powodu europejskie sukcesy klubu często przedstawia się jako osiągnięcia organizacji działającej ponad możliwości własnego rynku.

Przydomek Żółta Łódź Podwodna powstał wśród kibiców, a nie w oficjalnych materiałach marketingowych. Melodia piosenki The Beatles była wykorzystywana podczas walki o awans w sezonie 196768 i została trwale powiązana z drużyną.

Żółty kolor dominuje na trybunach, flagach, szalikach i materiałach oprawowych. Okrzyki odnoszą się do słów „Villarreal”, „Submarino” oraz walenckiego określenia „groguet”.

Klub upamiętnia ważne postacie i drużyny w przestrzeni miejskiej oraz wokół stadionu. Passeig Groc obejmuje miejsca poświęcone między innymi Santiemu Cazorli, Bruno Soriano, zespołowi awansującemu w 1970 roku, zwycięzcom Ligi Europy i José Manuelowi Llanezie.

Relacja z lokalnym przemysłem jest widoczna w nazwie stadionu i ceramicznej elewacji. Nie jest to wyłącznie element estetyczny sektor ceramiczny stanowi istotną część gospodarki regionu i sieci sponsorów.

Villarreal prowadzi program Endavant, obejmujący działania społeczne, edukacyjne, sportowe i promowanie organizacji z prowincji Castellón. Informacje o jego zasięgu pochodzą przede wszystkim od samego klubu, dlatego szczegółową ocenę skuteczności należy opierać również na danych o liczbie uczestników i rezultatach projektów.

Kultura kibicowska zmieniła się wraz ze sportowym awansem. Dawny klub regionalny zaczął przyciągać sympatyków spoza miasta, zwłaszcza po półfinale Ligi Mistrzów i triumfie w Lidze Europy. Lokalny charakter pozostaje jednak ważniejszy dla tożsamości niż globalna liczba obserwujących.

## Rywalizacje i derby

### Valencia CF

Najważniejszym współczesnym rywalem Villarrealu jest Valencia CF. Oba kluby pochodzą ze Wspólnoty Walenckiej i często rywalizują o najwyższe miejsca w LaLiga oraz udział w europejskich pucharach.

Valencia reprezentuje większe miasto, ma dłuższą historię sukcesów krajowych i szerszą bazę kibiców. Villarreal zbudował pozycję konkurenta później, przede wszystkim od początku XXI wieku.

Spotkania są określane jako derby Wspólnoty Walenckiej. Rywalizacja nie ma tak długiego rodowodu na najwyższym poziomie jak derby Valencii z Levante, ale nabrała znaczenia wraz z rozwojem Villarrealu.

W sezonie 201819 kluby spotkały się w ćwierćfinale Ligi Europy. Valencia wygrała oba mecze i awansowała do półfinału. Europejski dwumecz zwiększył znaczenie rywalizacji poza kontekstem regionalnym.

### CD Castellón

CD Castellón jest najważniejszym historycznym rywalem z tej samej prowincji. Kluby dzieli niewielka odległość, a ich pierwsze kontakty sięgają okresu tworzenia Villarrealu.

To właśnie Castellón wystąpił w meczu inaugurującym stadion w 1923 roku. W kolejnych dekadach oba zespoły spotykały się w rozgrywkach regionalnych oraz niższych ligach.

Wraz z trwałym awansem Villarrealu do LaLiga liczba bezpośrednich meczów spadła. Rywalizacja zachowała jednak znaczenie dla starszych kibiców i lokalnej historii.

Nie należy jej przedstawiać jako regularnych współczesnych derbów na najwyższym poziomie, ponieważ kluby przez dużą część XXI wieku występowały w innych klasach rozgrywkowych.

### Levante UD

Mecze z Levante mają charakter regionalny. Oba kluby w XXI wieku wielokrotnie występowały w LaLiga i rywalizowały o pozycję za Valencią lub o utrzymanie w krajowej elicie.

Relacja nie jest obciążona tak silnym konfliktem historycznym jak niektóre klasyczne derby miejskie. Jej znaczenie zależy przede wszystkim od sytuacji sportowej i częstotliwości spotkań.

## Organizacja i model funkcjonowania

Villarreal CF działa jako Sociedad Anónima Deportiva, czyli sportowa spółka akcyjna. Nie jest klubem członkowskim, w którym socios wybierają prezesa na zasadach stosowanych w Realu Madryt lub FC Barcelonie.

Kontrolę nad organizacją sprawuje rodzina Roig. Fernando Roig Alfonso pełni funkcję prezesa od sezonu 199798, natomiast jego syn Fernando Roig Negueroles jest dyrektorem generalnym.

Długotrwałość kierownictwa umożliwiła realizowanie inwestycji wykraczających poza jeden sezon. Obejmowały one rozwój stadionu, ośrodków treningowych, akademii, skautingu i struktur administracyjnych.

Ważną postacią organizacyjną był José Manuel Llaneza. Przez wiele lat odpowiadał za negocjacje, transfery i budowę sportowego projektu. Po jego śmierci główny ośrodek treningowy otrzymał jego imię.

Model finansowania obejmuje prawa medialne, wpływy z europejskich pucharów, sponsoring, bilety, hospitality, sprzedaż produktów oraz transfery zawodników. Dla klubu działającego na ograniczonym rynku szczególne znaczenie ma regularna kwalifikacja do rozgrywek UEFA.

W praktyce Villarreal stara się łączyć trzy grupy zawodników wychowanków, graczy pozyskiwanych przed szczytem kariery oraz doświadczonych liderów. Model zmniejsza koszt budowy zespołu, ale wymaga skutecznego skautingu i gotowości do zastępowania sprzedawanych piłkarzy.

Akademia obejmuje liczne zespoły wiekowe oraz Villarreal B i Villarreal C. Rezerwy wielokrotnie występowały na poziomie ogólnokrajowym, w tym w Segunda División.

Organizacja prowadzi także kobiecą sekcję piłkarską. Nie należy jednak przedstawiać wszystkich drużyn jako dysponujących identycznym budżetem lub zapleczem. Pierwszy męski zespół pozostaje głównym źródłem przychodów i rozpoznawalności.

Klub współpracuje z miastem, lokalnymi przedsiębiorstwami i sektorem ceramicznym. Związek ten jest widoczny w nazwie stadionu oraz otaczających go materiałach i przestrzeniach komercyjnych.

Prywatny model zarządzania zapewnia stabilność decyzyjną, ale oznacza również koncentrację kontroli właścicielskiej. Kibice i członkowie nie posiadają takiego wpływu na wybór władz jak socios w organizacjach członkowskich.

## Obecna sytuacja klubu

STAN_NA 2026-06-29

Villarreal występuje w LaLiga, najwyższej klasie rozgrywkowej w Hiszpanii. Sezon 202526 zakończył na trzecim miejscu z 72 punktami. Drużyna odniosła 22 zwycięstwa, zanotowała sześć remisów i poniosła 10 porażek. Strzeliła 72 gole i straciła 46.

Trzecie miejsce było najlepszym wynikiem od wicemistrzostwa w sezonie 200708. Pozwoliło również zakwalifikować się do Ligi Mistrzów drugi sezon z rzędu, czego klub wcześniej nie osiągnął.

Najlepszym ligowym strzelcem zespołu był Georges Mikautadze z 13 golami. Alberto Moleiro i Gerard Moreno zdobyli po 10. Cała drużyna ustanowiła klubowy rekord 72 bramek w jednym sezonie najwyższej ligi.

W Lidze Mistrzów Villarreal odpadł po fazie ligowej. Zanotował remis 22 z Juventusem i siedem porażek. Wynik był znacznie słabszy niż pozycja klubu w krajowych rozgrywkach.

W Pucharze Króla zespół zakończył udział w 116 finału. 17 grudnia 2025 roku przegrał z Racingiem Santander 12.

Po sezonie zakończyła się druga kadencja Marcelino. Trener opuścił klub po 298 oficjalnych spotkaniach w dwóch okresach pracy.

Nowym szkoleniowcem został Iñigo Pérez. Umowa obowiązuje do czerwca 2029 roku, a pierwsze zajęcia przed sezonem 202627 zaplanowano na 9 lipca.

Prezesem pozostaje Fernando Roig, a dyrektorem generalnym Fernando Roig Negueroles. Nie ogłoszono zmiany kontroli właścicielskiej ani przekształcenia modelu organizacyjnego.

Najważniejszym wyzwaniem sportowym jest przeprowadzenie zmiany trenera bez utraty miejsca w krajowej czołówce. Iñigo Pérez musi połączyć własne założenia z kadrą budowaną wcześniej pod wymagania Marcelino.

Drugim wyzwaniem jest poprawa gry defensywnej. 46 straconych goli nie uniemożliwiło zajęcia trzeciego miejsca dzięki wysokiej skuteczności ataku, ale w Lidze Mistrzów błędy były znacznie bardziej kosztowne.

Klub musi również zarządzać obciążeniami wynikającymi z kolejnego udziału w europejskich rozgrywkach. Sezon 202526 pokazał, że dobra kadra ligowa może nie wystarczyć do równoczesnej skutecznej rywalizacji na poziomie Ligi Mistrzów.

W wymiarze organizacyjnym priorytetami pozostają rozwój akademii, utrzymanie finansowej równowagi, zastępowanie sprzedawanych zawodników oraz dalsze wykorzystywanie stadionu i infrastruktury treningowej.